«Сан дог-ойла сан суьрташкахь гур ю…» » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


«Сан дог-ойла сан суьрташкахь гур ю…»
09.10.2019 21 0 niyso

«Сан дог-ойла сан суьрташкахь гур ю…»

Общество
В закладки

Тахана Даудова Фатима Нохчийн Республикехь хилла ца 1аш, цуьнан дозанал арахь а шуьйра евзаш суртдиллархо ю. Цуьнан белхаш дукхазза а тайп-тайпанчу гайтамашкахь а, конкурсашкахь а дакъалаьцна бу. Говзанчаша а, хьовсархоша а лаккхара мах хадабо Фатимин суьртийн. Хьанал къахьегарна, баккхий кхиамаш хиларна Нохчийн Республикин Куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Указаца «Нохчийн Республикин халкъан суртдиллархо» аьлла, ц1е тиллина Даудова Фатимина.   Иза хьакъ ю и еза ц1е лело, х1унда аьлча цо дуккха а шерашкахь болх бина, говзаллин лакхенашка кхача г1ерташ, шен суртдиллархочун корматалла тоеш, шен кхоллараллехь шоганиг, ледарниг д1адоккхуш, 1емаш, дика, говза некъаш лоьхуш, шена 1еминарг шен дешархошна довзуьйтуш. Иштта схьаеана нохчийн къона йо1, суртдиллархочун новкъа ша яьлчхьана дуьйна. Ткъа муха болабелира и некъ, мичахь, маца?
Фатимас дуьйцу: 
 – Тхан доьзал ц1ера Девкар-эвлара бу. Амма дукхахйолчу хенахь Соьлжа-юьртахь 1ийна тхо. Цигахь школа чекхъяьккхинчул т1аьхьа, 1992-чу шарахь Нохчийн пачхьалкхан пединституте исбаьхьаллин-графически факультете деша яхара со. Суьрташ дахкар дезаш яра со жима йолуш дуьйна а, цундела хаьржира ас и факультет.  Амма вайн г1алахь деша аьтто ца хилира, республикехь юкъараллин-политикин хьал де дийне мел долу телхаш хиларна а, эххар а тIом баларна а. Со Дон-хи т1ерачу Ростован пачхьалкхан педагогически университете деша дехьаелира. Цигахь оццу исбаьхьаллин-графически факультетехь дийшира ас. Дешна йолуш, сайн дипломан тема, «Елла г1ала» аьлла, хаьржира ас. Суна атта дацара цу суьрта тIехь болх бан, х1унда аьлча ас гойтург сайн бераллин а, кхуьуш йолчу хенахь а сел хьоме хилла йолчу гIалин йохор дара. Хьалхара тIом д1абаьлча, гира суна вайн йохийна гIала. Цуьнан  гар инзаре дара. Суна цкъа а дицлур дац Соьлжа-ГIалин и ирча хьал: дохийна ц1енош, некъаш, паркаш, дийна х1ума ца дуьтуш, дерриге а аьтта, хIаллакдина, даржийна 1уьллуш. Соьлжа-гІала сан кхоллараллехь коьрта тема хилла дІахІоьттира. Цуьнан шира истори, тІемаш болчу хенахь дерг , вайн заманан хьал а гайта лиира суна.
Цкъа шен персональни гайтаме баьхкинчу нахе йистхуьлуш, Фатимас элира: «Суна хазахета шу сан гайтаме даьхкина.  Кху суьрташкахь хьомечу вайн гІале болу сайн безам гайта хьаьжна со. Сан суьрташкахь Соьлжа-ГІалин са ду, тІаккха сан са а ду царна чохь».
Соьлжа-ГІалахь лаьттина тІеман хьал гайтира къоначу суртдиллархочо дипломана лерина долчу шен суьрташ т1ехь. Цул тIаьхьа цо кхин дуккха а суьрташ дехкира, кхин теманаш йовзуьйтуш. ЙоIан шен корматаллин хатI а, башхаллаш а  кхоллаелира. Иза говзаллин лакхенашка хьалайолуш яра. Кестта цуьнан цІе шуьйра бевзаш болчу суртдиллархошна юкъахь яккха йолийра. Иза 2001-чу шарахь Россин суртдиллархойн Союзе дIаийцира, хIетахь дуьйна корматаллин суртдиллархо ю Фатима. 
 – Айса дохкучу суьрташкахь со дуьненахь а, вайн махкахь а шуьйра бевзаш болчу суртдиллархойн кхоллараллин кепех таръяла ца гIиртина, – бохуш, дуьйцу Фатимас, – суна  гуттар а сайн кеп а, куц а лаха лиъна. Сан цу тIехь мел аьтто хилла хьовсаршна гур ду.
 Фатимин билггал аьтто хилла кхоллараллехь шен хатI а, исбаьхьаллин башхонаш а каро. Цуьнан суьрташ кхечеран белхех къаьсташ ду шайн чулацамца а, кепаца а. Ткъа церан тематика Iаламат шуьйра ю: Даймохк, Соьлжа-ГIала, вайн заманхой, Iалам, истори, нохчийн дахар, кхин дуккха а…
Шена дага ца догIу суьрташ дахка лаам шен маца кхоллабелла, боху Фатимас, схьахетарехь, иза геннара схьадогIуш хила мега. Кхеран доьзалехь дуьйцуш цхьа хIума ду: йоIан ден ден денда хилла волу Мисарбиев Садо сурт дилла хууш хилла. Цо гергарло лелийна хинволчу сийлахьчу оьрсийн яздархочуьнца Толстой Лев Николаевичца. Дукхазза гIо а дина Садос цу хенахь Нохчийчохь паччахьан эскарехь гIуллакх деш хиллачу оьрсийн эпсарна. Садос къоламца диллина Л.Н. Толстойн сурт хилла вайн республикин Мохкталларан музей чохь кхузахь чолхе хьал хІоттале. Амма Фатимин и ган аьтто ца хилла, Соьлжа-ГІалахь  хиллачу тІаьхьарчу шина тІамехь, цу музейн экспонаташ, яьгна, дIайовларна.
Ша Дон-хи тIерачу Ростовера 1998-чу шарахь, дешна яьлла, цIа еачхьана дуьйна Нохчийн пачхьалкхан мехкадаьттан институтехь (хIинца университет) хьехархочун болх беш ю Фатима. Цу университетан архитектурин кафедрин доцент а йолуш, студенташна суртдиллар, живопись, вайн заманан архитектура, дизайн  а Iамайо цо. 
– Доккха похIма долуш бу вайн кегий нах. Царах дукхахболчара  дехкина суьрташ кIорггера чулацам болуш а, йоккха говзалла гойтуш а ду. Лаахь, хьан хьажа аьтто бу цаьрга, – студентийн белхаш гойту суна Фатимас. 
Дан а ду цхьадолу суьрташ Iаламат дика, гуш ду авторша царна тIехь дуккха а къахьегна хилар. Ас хастабо студентийн белхаш, къаьсттина хазахетта 2-3 сурт билгалдоккху. Хьехархочунна тамехь ду уьш ас хастор.
– Сан студенташ хинболу архитекторш бу, уьш массо а суртдиллархо а хир вац, амма искусстве йолу марзо цаьргахь юьсур ю. Ткъа иза Iаламат мехала ду, хIунда аьлча исбаьхьалле безам болу стаг дагана цIена а, диканиг дан лууш а, шен махкана пайден а хир ву аьлла, хета суна, – боху суртдиллархочо. 
  Фатимин персональни хьалхара гайтам 2004-чу шарахь хилла, цул тIаьхьа кхин кхоъ а хилла, тIаьххьарлерниг кху шеран асаран (июнь) баттахь а хуьлуш. Муьлххачу а суртдиллархочунна чIогIа мехала ду персональни гайтам хилар. Цкъа-делахь, цуьнан корматаллин тIегIа, шолгIа-делахь,иза шен гIуллакхехь мел говзанча ву, кхозлагIа-делахь хьовсархоша цуьнан белхаш муха тIеоьцу гойту ишттачу гайтамо.  Хьовсархоша хадабо цуьнан белхан мах, уьш бу цуьнан коьрта кхелахой. 
Фатимин суьртийн лаккхара мах хадабо хьовсархоша гуттар а. Иза иштта хиларан хІун бахьана ду? Суртдиллархчо берриге а аьллачу шен белхашкахь шен деган лазам, ша бен йоцуш цахилар, шен сатийсамаш гайтина. Цунах дика кхета хьовсархой, хІунда аьлча суртдиллархочун дог-ойла евза царна, суьрташка хьаьвсича, церан чулацамо бен боцуш ца буьту уьш.
Коьрта долчу декъана Фатимин белхаш графикин кепехь бина бу, делахь а живопись а, акварель а яц цунна хийра. Суртдиллархочунна  уллера хета графикин кеп, цунна чохь ша дагалаьцнарг дика гойту цо. 
Фатимас книгашна иллюстрацеш а йо, цу балха тІехь баккхий кхиамаш баьхна цо. Масала, цо Іаламат дика кечйина шен суьрташца Ибрагимов Кантин произведенеш: «Берийн дуьне», «Къоьжа Кавказ».
– Книгашна иллюстрацеш яр атта гІуллакх дац, – дуьйцу Фатимас,  – книгин чулацам дика хууш, цунах кхеташ хила веза суртдиллархо. Сайна книга дика  евзаш а, даго иза тІеоьцуш а ца хилча, ас цу тІехь болх ца бо. Ахчанан дуьхьа болх  ас цкъа а бийр бацара. Суртдиллархо я кхин корматалла йолу кхоллараллин белхахо ахчанан дуьхьа дІасаида воьлча, шен похІмаллех волу, цунах «пхьар» хуьлу, амма кхоллархо ца хуьлу.   
   Нохчийн зударшна-суртдиллархошна  юкъахь дуьххьарлера «Нохчийн Республикин халкъан суртдиллархо» ю Даудова Фатима. Иза Іаламат сийлахь, амма жоьпаллин цІе ю. Цунна хаьа ша мел дукха къахьега дезаш ю, халкъан амал, истори, культура вайн а, кхечу мехкашкара а хьовсархошна йовзийтархьама. 
  – Суртдиллархочо ша дуьллу сурт кIорггерачу ойланца дилла деза, цунна чу доккха маьIна а дуьллуш. Иштта бен хьовсархочун дагах хьакхалуш хир бац цуьнан болх, – боху Фатимас. 
Кхоллараллин болх беш верг – милла иза велахь а: суртдиллархо, яздархо, актер, скульптор, журналист –  шен болх безаш, цу тIехь кхиамаш хила лууш а, гуттар Iемаш а, шен говзалла тоеш, цуьнан тIегIа лакхадоккхуш хила веза. Иштта говзанча ю Фатима. Цуьнан белхех лаьцна дика, аьхна, хаза дешнаш яздо хьовсархоша, шаьш гайтамашкахь дитинчу йозанашкахь:
«Эхь-бехк хилча, хьовсархочуьнгахь кхераман синхаам кхуллуш йолу, бакъйолу кхолларалла хуьлу. Суна ала луур дара, Фатима вайн лаьтта тIехь хуьлучу дерриге а хIуманан духе кхиа хууш ю аьлла. Харцораш хилла лаьтта сан гIала – иза елла гIала яц. Вай иза йинера, вай иза меттахIоттор ю. Иза гуттаренна а вайн гIала ю. Суна хетарехь, Фатимин аьтто хилла, шен халкъан ойланех кхета –  ма-дарра аьлча, цуьнан са довза. Со тешна ву, Даудова Фатимас дерриге а дуьненна шех лаьцна дийцийтина ца Iаш, шен къомах лаьцна а дуьйцуьйтур ду». 
Цу кепара дешнаш дуккха а ду Даудова Фатимех а, цуьнан кхоллараллех а лаьцна. Иза шех хаза дош ала хьакъ ю. Вай дозалла до, вайн къоман иштта говза, хьекъале, оьзда йоI йолуш.


Автор: Арсанукаев Муса
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Газет доцуш диса  кхерам бу вай...
Кхоьссина топ санна д1ауьдучу кху заманахь а, кху харцчу дуьненахь а со цецвала цхьа а тайпа х1умма дац, бохуш, 1аш волчу суна, цхьа х1ума тамашена хета (?!) – нохчийн
Конституци - вайн дахаран коьрта закон
2003-чу шеран 10-чу июлехь Дег1аста Республикин Конституционни Собранис т1еэцнера Дег1аста Республикин керла Конституци. Цуьнан официальни йовзийтар хилира 26-чу июлехь.
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
03.04.19 Общество
Хьалхара апрель – Дег1астанан Радиохь нохчийн маттахь йолу редакци кхоллаелла де.
Журналист санна вевзина ца Iа иза
ХХ - г1а б1ешеран доьзткъе уьтталг1ачу шерашкахь журналистикехь къахьега волавелла Борхаджиев Хожбауди. Ша болх бечу газетан корреспондента т1ийра д1аволавелла, коьртачу
12-г1а декабрь – Российски Федерацин Конституцин Де
Конституцин Де – Россин пачхьалкхан дезчуденойх уггаре а ладамечух цхьаъ ду.











«    Октябрь 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать