Гонаха тийна ду » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


Гонаха тийна ду
24.04.2019 90 0 niyso

Гонаха тийна ду

Общество
В закладки
(Т1аьхье. 
Юьхь еша 15-чу номерехь)

Воьддушехь Малхбалерчу я Къилбаседерчу проходной йолчу ваха везаш хиллера, амма хьанна хаьара иштта хир дуйла. Заводе ца кхаьчча ца волу – хьулла ма ду догIанаш, кладовой чохь йолчу стоьлан кога уллехь Iохкуш.
Завод йоккха ю, цкъа вахана, цунна го баккхалур бац, амма Малхбалера проходной дукха генахь яц, йиъ километр, я пхиъ хила а мега.  Белхан дийнахь кхуза автобуса тIехь ван мега, амма мукъа дийнахь  – гIаш бен вогIийла дац. Бетонан лекхачу пена уллехула лийлира хIара. ХIара-м дика лелалуш вара, шен кхузткъе итт шаре хьаьжча-м муххале а. Стохка гурахь несо юьрта вигира хIара картолаш схьаахка. Дукха хьолахь уьш дIаюьйш я схьаохкуш кхуьнга ца кхойкхура. ХIинца шега кхайкхарна воккхавеш, кхуо, шен захал цец а воккхуш, чIогIа болх бира: «Хьажахь, жима стаг санна ву иза-м!» Амма дукха хенахь дуьйна букъа юккъехула охьаоьхуш хьацар-м дара.
Хьалхарчу шина-кхаа километрана  хIара дика дIавахалора, хIинца  хьалххе болар лагIдира кхуо. Стенна сихлуш ву? Кладовой чуьра догIанаш дIадовдур ма дац.
  Нана дика дIалелалуш яра, кхунна дага а догIуш, цкъа когаша тешнабехк бира цунна. Кхеран доьзал Руставелин цIарахчу урамехь эскархойн цIа чохь Iаш бара. Хабар делира, Iуьйранна а, дийнахь а, сарахь а дIа ца буьгу, хIара иштта цхьа мур бу, кестта дерриг а дIадоьрзур ду аьлла. Да цхьа къена гуьржи йолчу буьйса яккха воьдура. Иза кхуьнца Россехь эскаре хиллачу доттагIчун нана яра. Дийнахь дика наб а йой, хIорш буьйлабала боьлхура. ГIала гучучуьра дIаяллалц гена дIабоьлхура хIорш. Iин чохь тIулган экъанна тIехь совций, сатассалц Iара. Аьхкенан малхо  йохйинчу тархаша буьйса чекхъяллалц шайн йовхо схьалора. Гонах тийна а, машаре а дара. Цкъа хIорш хьебелира цу меттиге дIабаха. Кхарна новкъахь тIе гата тоьхна кира лело машен а, тIулгаш тIехь бIаьхойн гIаларташ а гира. 
  Ца хаьа, нана сел чIогIа хIунда кхераеллера. КIентан куьг а лаьцна, лома боьдучу новкъахула дIаедира иза, уллерчу тачана тIехула дIаяха аьтто боллушехь  – гонахара меттигаш кхарна дика евзинера. КIентан цу хенахь итт шо дара, иза ненал а дика вадалора, цо кхунна новкъарло йора –  нанас,  борзморзахо лаьцча санна, схьалаьцнера кІант, цуьнан куьг кхуьнга дІа  ца даккхалора. Иштта цу хенахь когаша тешнабехк бира нанна: Iуьйранна шолгIачу гIаттана тIе ца ялаелира иза. Ялалур яра, чувоьдучохь йолчу терхеш тIе охьа ца хиънехь. Иштта Iийра иза, да цIа валлалц.
    ХІинца хІун деш ю техьа иза? Корехула хьоьжуш юй те? Иза цуьнан бІаьрсинца! «Суна хьо ган ма гира,  – элира цо хазахетарца дІадаханчу кІиранах. – Хьо троллейбуса тІехь веара. Цхьа зуда а яра хьоьца». «Со автобуса тІехь веара, – мохь туьйхира кхуо. – Зуда яцара соьца». «Хаза зуда яра, къона а йолуш». ХІинца къовсалохьа цуьнца, дийцахьа, кхузахь троллейбусаш ца лела алий. 
ХІан-хІа, схьахетарехь, Малхбалерчу проходнойна тІекхача йиъ-пхи километр хилла Іийр яц, пхиъ-ялх а хир ю. Амма дуьххьара диллинчу лайна тІехула дІаваха тамехь дара. Малхбалерчу агІор заводана тІехоттаелла лаьттара йоккха парк, цуьнан диттийн лайх дуьзначу гаьннаша исбаьхьа сурт хІоттадора. Тийна а, аьхна а дара гонах. 
Нана шен амал йолуш яра жима йолчу хенахь дуьйна. Цу тІехула деца девнаш лаьттара цуьнан. ЦкъаццІа иштта нислора: арахь машен а соций, лами тІехула кхо стаг хьалаволура, шершочу эткийн гІовгІанца. Дас олура: «ИвановгІаьрга богІуш бу», нанас цу сохьта дуьхьало йора: «СидоровгІаьрга бу».  Лерса цу хенахь галдала доладелира цуьнан. Іуьйранна ладоьгІча, хьеший ИвановгІаьрга баьхкина хуьлура, амма юхахула а  –  СидоровгІаьрга – олура нанас.
   Делахь а, ала догІу, цуьнан аьтто хуьлура дахарехь. Да дІа ца лецира цу хенахь а, тІаьхьа а – иза Ереване дехьаваьккхира, цул тІаьхьа  – Соьлжа-ГІала, ткъа кхалхар тIамтIехь хилира цуьнан. Эскаран гІуллакх кхочушдан кхуьнга а ма кхайкхира, эха шарахь тІом а, дера, бира кхуо, вала а ца велира. Ткъа аьтто ненан хилира, кхуьнан ца хилира. Кху дахарх хІара хаьдча а хІун дара? Амма нанас хІун дийр дара, шен хІара кІант ца хилча? ХІинца-м муххале а? 
ХІара ю Малхбалера проходной. Гуш адам а дац, тийна ду. Мукъа дийнахь схьаван цхьа а вац. Хьалхалера хенаш яц, кхин тІе а сменаш а кхайкхайой, зударша реза боцуш къамелаш деш, ткъа божарша маьттаза дешнаш бохуш. ХІинца Дала масех денна мукъана а болх лахьара.
Пропуск ехахь, хІун дан деза? 
Ца йийхи. Проходной догІа тоьхна ю. 
КІадвалар догдохарца цхьаьна деара: хІинца мича ваха веза, хьалха я тІехьа? Юха а вирзина, Іовдалчу зудчунна хьал дІадийца хьаьжча я Къилбаседерчу проходной вахча, хІун дара те? Делахь а цига а, кхуза а цхьатерра некъ бу, цундела хьалха ваха веза. Дог а, садеІар кхуьнан дика ду, дІаваха мегар ду. 
Нанна моьттура хІара могуш вац. «Ахь хала са хІунда доьІу? Хьан билггал астма ю-кх!» Цунна мичара хезар ду кхуо доьІу са шен къораллица? «ХІинца хІун дуьйцу ахь?  – мохь хьоькхура кхуо.  – Сан садеІар дика ду! Ди-ка ду!» ХІума дага а догІу цунна-м. Цкъа, масала, эли, хІара молуш ву аьлла. «Мела хІунда моьлу ахь? Кхузткъе итт шо кхаьчча, мийла мегар дац». «Хьо хьераяьлла,  – элира кхуо гІаддайна. – Хьо хьекъална тилла». Ткъа цуьнан лергачу мохь туьйхира: «Мама, сан корта ма талхабехьа! Со муьйлуш ма вац!» «Хьан мара цІен хІунда бу?» Цунна тІе мохь хьекха безаш хуьлура, гуттар а бохург санна. Дохковалар-м ша мохь хьоькхуш воллушехь хуьлура кхуьнан, амма сатоьхна муха Іалур вара? Долчул хаза дара, цІахь болчарна а моьттура кхуо жим-жимма муьйлу. «Батя, жимма яьккхиний ахь?» – хоттура кІанта, болчул а сов кхуьнан мара цІийбелла гича. «Жимма ца яьккхина, дуккха а яьккхина». Несо, ца ешаш, елааьшна дора. Цкъа-шозза-м дуьхьало йийр яра, гуттар а бехказавуьйлуш муха Іийр ву?
«ХІун ду ахь муьйлург, къаьркъа я чагІар? ЦІен бос дукха хьолахь вочу чагІаро беш бу». Муха ловр ду цуьнан хаттарш? «Суна хІун хаьа, сайн мара цІен хІунда бу? Хьуна хІун башхалла ю, сан мара мухха хилча а?» Нанна, схьахетарехь, хІара бехказвуьйлуш ву аьлла, тарделира, цо кхидІа а гІоргІа аз декадора: «Жимма мала-м мегар ду, иза-м пайдехь а ду, амма совдаккхахь дакъазавер ву. Хьо жима стаг ма вац. Мел молу ахь, цкъа охьахиъча?»  – «Ца муьйлу ас, ца муьйлу!»  – цІогІа деттара 
кхуо ненан аьрру лерга. «Ца муьйлу? Ткъа хьожа? Хьох гуттар а чагІаран хьожа йогІу». ХІун дуьйцур ду ахь? Хьожа йогІу! Гуттар а!..
Заводан вукху агІор цхьа а гІишло а, дитт а дацара – даьсса а, тийна а дара. ГІала кхуза схьагІорта ца хІуттучух тера хеталора, делахь а гено хьаладоьлхуш керла цІенош-м дара. Цигахь деш дерш дукха хьолахь исс гІатт долу цІенош дара, амма ялхитта гІаттах йолу бІаьвнаш а яра, гІаролхой санна, схьахьоьжуш – тІелата деза хан тІекхаьчний те?
Дуткъа диллина ло дара Iуьллуш,  гонах кибирчигийн а, бетонан а, мекхайоьллачу биргIанийн аьхкаш Iохкура, уьш иштта йолу  иттаннаш шераш хир дара , уьш-м, схьахетарехь, кхин а бIе шарахь а Iохкур ю. Кхузахь цхьа баьIIаш доцург кхин хьалайолуш хIумма а яцара. Некъан тача гуш дацара лайно къайладаккхарна, хIара леррина ког боккхуш, ларлуш воьдура. 
«Пенсе хIунда ца воьду хьо?  – хаьттира цкъа нанас. – Заводехь болх бар дезаш ву хьо?»  – «Ву», – корта таIийра кхуо. Цунна муха дуьйцур дара, Советски Союз а йоьхна, ахча а дайделла аьлла. Цунна моьттура юха а революци хилла я рогIера тIом баьлла. Ткъа тIом хьаьнца бу – иза цунах кхето хала дара. «Хьан алапа мел ду? Пенси?» Кхуо дийцича, иза елаелира, цул тIаьхьа ехха Iийра корта а лестош, маттаца цIок-цIок а деш. «Хьо иштта хьал долуш ву?» Цунна ца девзара белоруссийн ахча, кхуьнан миллион долу алапа бакъдолу миллион хетара. «Пенсе гІо, цхьаьна Іийр ду вай». Дера, массарна а дика хир ма дара: нанна кхуьнца, кхунна цуьнца, ткъа коьртаниг – царна, хІара а воцуш. Дера, иза-м вуно дика хир ма дара, нагахь … «Нехан машенаш ларъяр стенна оьшу хьуна, хьо сел таро йолуш хилча?» Стенна? Ткъа хІучІучохь йолчу кху петарх луш долу шовзткъе итт доллар? Дера, чІогІа дика хир ма дара, хІара шиъ, Іийна-Іийна, юха, ши куьг а лаьцна, цхьана дийнахь дІакхелхича. Амма со а, хьо санна, веха вехаш хилахь? Сайн дІасабаржош болу маьнга а эцна, доьзал шен дагахь соьца къаьстинчу меттиге юха муха воьрзур ву?
Иза, цкъа а лийр йоцуш санна, еха ехара, цунна сагатдан а кІордадора кхунна. ТІаьхьарчу хенахь кхуьнан кІантаца а, несаца а юкъаметтигаш дІанисъяла юьйлаеллера, зуда кхелхинчул тІаьхьа галъевлла йолу, дукха хан йоцуш юьрта картолаш схьаахка а кхайкхинера кхуьнга. Ткъа юккъехула долор а, дерзор а доцу, вон яздина цхьа кехат деара, хьаьнгара ду а ца хууш. Конверта тІехь Соьлжа-ГІалара почтин мухІар ца хиллехь,  цхьана лартІехь воцчо яздина моьттур дара: «…дийнна баттахь ткъа кхузахь чІогІа герзаш ду детташ Іуьллуш ю цигахь дийна ю я яц ца хаьа гуш а хезаш а яц бепиг лелаш яц хи молуш яц мичахь ву и лор довдан веанера  герзаш ду детташ хьо Делах тешахь ткъа тешахь Христос ву хьоьца цхьа яахІума яц хьан дІаюллур ю иза кхузахь…». Кхунна ца хиира и кехат хьан даийтина.
ТIеман цIе марсаяьллачу буьрсачу муьрехь нана Соьлжа-ГIалара араяккха ларийра хIара. Иза хIинцале яла реза яра, бепиг эца а ца йоьдуш, метта охьа а йижина, шен кIайн корта гучу а баьккхина , цхьа йовхо бен хIумма а ца оьшура цунна. Амма хIара вевзина, бамбин юргIина кIелхьара схьахьоьжура иза: «Хьо а веа»,  – элира цо. Цхьа де даьлча, ненан юьхьа тІехь елакъажар хааделира, шозза-кхузза чІоггІа кхуьнан куьг а лецира цо, тІаккха кхуо сацам бира. Нагахь Соьлжа-ГІалахь эскархоша, бела а боьлуш, хІара шиъ бэтээра тІехь вокзале дІадигнехь, Минскехь нана, автобуса тІера чуйоьссича, ша подъезде кхаччалц дІаяхара. (Подъезда чохь хІара оьгІаз а вахийтира, вела а валийтира нанас, ша лифта чохь юй а хиъна, дІаяда а  гІоьртина. Кхуо  хала схьадехира лифтан неІарх цо тесна куьйгаш, юьхь кІентан некха тІе а таІийна, цунах дІахьаьрчинера иза, йокхачу стеган жима, къена дегІ дегадора).
ЦІахь берш ма боьхнера, кхуо неІ схьайиллича! Царна моьттинера йоккха стаг шайца Іийр ю – петар ден яра, шен бакъо хиларе терра, нана шеца Іайта йиш яра цуьнан.  Ткъа кхуо кхин петар лаьцча, юха а меттахбевллера уьш, царна дагадеанера, цу хІусамах луш дерг юкъарчу ахчанах хир ду аьлла. «Шовзткъе итт доллар?!» Вуьшта, хІинца долчу мехашка хьаьжча, шовзткъе итт доллар дукха ахча а дац, хІунда аьлча, цкъа-делахь, петар дукха юьстах ю, Къилба-Малхбузехь, шолгІа-делахь, иссалгІачу гІатта тІехь ю, кхозлагІа-делахь,  шийла а, дукха хенахь дуьйна чохь куьг тохаза а ю. Цхьа диканиг ду цуьнан –  цІа кху туьшан йистехь лаьтташ хилар, кхидІа аренаш, хьаннаш, ца девза хи а ду. Гонах тийна а ду. 
ХІара дийца хІоьттира чохь болчарна, шена нана муьлхачу хьолехь карийна, амма дуьхьал дагахь доццург хезира: «Сел чІогІа стенна тийсало дахарх?» 
Несо сих-сиха олура цхьа дагахь доццург. ХІун дийр ду, бакъо ю-кх цуьнан луъург ала, амма халахеташ цхьаъ дара: несан дахар, мохехь егочу чІураман цІе санна хилла дІахІоьттина хан гур яц-кх кхунна.
Уьш кхуо лаьцначу хІусамехь цкъа а хилла бацара, йоккха стаг дуьнен чохь ю аьлла, дага а ца догІура царна. ХІумма а дац, нана кхалхахь, кхуо иза дІаюллур ю, цаьрга цхьа а хІума эр дац. Иштта дІадоькхур ду кхуо…
Ойла йича, адам массо а хенахь паргІатоне гІерташ ду. Бераллин хенахь паргІато –  да-нана ду, жимачу хенахь – хьан даго хаьржинарг ву, цуьнца бен хьуна цхьа а паргІато а йоцуш, эххар а паргІато – Іожалла ю. 
 Нана кхуза схьаялийчхьана, цуьнан къеналла шен бІаьргашна хьалха а йолуш, иза яларе сатесна вара хІара. Иза ша а яра Іожалле сатесна. Я, нийсса аьлча, иза кхетара, шен дІаяха езийла. ХІан-хІа, яла-м, дера, цунна ца лаьара, тийна кхечу дуьнен чу а яьлла, кхузахь долчуьнга хьежа лаьар-кх. Ткъа коьртаниг – цунна хаа лаьара, дерриг а дика дІадирзина, ша елла, ткъа кІант дийна ву. Уггар а чІогІа нана кхоьрург цхьаъ дара – кІант шел хьалха кхалхар. Амма хІара кхин а чІогІа кхоьрура иза иштта хиларна, хІунда аьлча кхунна хаьара, ша дІаваьлча, ненах хиндерг. Ткъа нана-м цуьнан ойла ян а ца хІуттура. ЭхІ, ма паргІатвер ву хІара, нана дІайоьллича!
    Ма дика дІаерзор ю кхуо иза. Халахеташ делахь а, цунна гур дац и дерриге а. Нагахь гахь? Хьанна хаьа… «Со, музыка а йоцуш, дІайоллалахь. Музыка хилларг хаийта оьшу, ткъа со кхузахь цхьанна а ца евза. Хьаьнга хаийта деза? Стенна?» Иза кхуо ла ца догІарна хьалххе дуьйна огІазъоьхура, ткъа оьгІазъяхча, гуьржийн акцент кхин а чІогІа хаалора, куьйгаш лестор алсамдолура,  тІедаьлла мердукъ а, Іаьржачу аматехь йолу юьхь яра цуьнан.  Наггахь хІара цецваларца нене хьоьжуш а, ладоьгІуш а Іара, цхьа гІалат-м ца даьлла те хІара дуьнен чу яьллачу хенахь, юха иза Тбилиси кхаьчча, цуьнан генаша шаьш юйла а хоуьйтуш?
  «ХІан-хІа, нана, – ойла йора цо. – Музыка хир ю. Дерриг а хир ду. Хьуна ца хаьа, мел дика а, хьакъ долуш а хир ду иза».
  – Хьо хІун деш лаьтта? – цІеххьана самукъане аз хезира кхунна.  – Пропуск йицъелла хьуна?
 – ХІаъ, – элира кхуо.
 – ХІумма а дац, чугІуо.
Автор: Олег ЖДАН Гочйинарг - АРСАНУКАЕВ Муса (Т1аьхье хир ю)
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Гонаха тийна ду
Гонаха тийна ду
Гонаха тийна ду
17.04.19 Общество
Петаран догIанаш дайар, хIара ду аьлла, доккха халахетар а дац, нагахь доьзалехь, я балхахь стоьлан гIутакха чохь, я, масала, лулахошкахь охьадехкина уьш кхин а делахь.
Доьзалехь барт зударий бахьанехь буху
Цхьаьна, цхьа бахам а болуш, цхьа керт а йолуш, бехаш-1аш хилла зударий а балийна вежарий. Дех дисина долу дакъа а, берриге бахам а кхааннан юкъара а болуш, хаза вовшийн
Безаман къайленаш
Безаман къайленаш
Безаман къайленаш
13.02.19 Общество
Тоххарехь маьркIаж-хан а хилла, дIасавоьдург вогIу-воьдучура ваьлла. Гуьйренан цIемзалло сахьт-доза туху адаман лаамашна – мел лиъча а, арахь латта, хьошалгIа ваха
Европа
Европа
Европа
28.11.18 Общество
Декъаза маре дара Зулайс динарг. Ялхитта шо бен дацара цуьнан, костом-хечий, кIайн коч юьйхина, цIен галстук оьллина, йоккхачу предприятин директор ву аьлла, хIара Iеха
ГIалара нус
ГIалара нус
ГIалара нус
28.11.18 Общество
Санет нускал дара. Иза ялийна ши бутт хан бен яцара. ГIалахь йина а, кхиъна а, амма керла дахар, шен лаамца, юьртахь кхоьллина яра. ГIуллакхах, уьйтIахь-кертахь дечух











«    Июль 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать