Гонаха тийна ду » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


Гонаха тийна ду
17.04.2019 62 0 niyso

Гонаха тийна ду

Общество
В закладки
Петаран  догIанаш дайар, хIара ду аьлла, доккха халахетар а дац, нагахь доьзалехь, я балхахь стоьлан гIутакха чохь, я, масала, лулахошкахь охьадехкина уьш кхин а делахь. Амма, ма-дарра аьлча, уьш кхуьнгахь долу тIаьххьара догIанаш дара, хьалха лелийнарш кхуо шозза дайинера. ХIорш а дойъур дуйла хууш, керланаш дойтур ду бохуш, Iийнера хIара  – хIан, хIинца дIалаца, тIаьххьарнаш а дайи. Бакъдерг дийцича, уьш-м кхунна бен цхьанна а оьшуш а, дера, дацара, хIунда аьлча хIара бен цу петара чувоьдуш стаг а вацара.  ДогIанаш-м ур-атталла цу чохь Iаш йолчу кхуьнан нанна а ца оьшура. Иза чуьра арайолуш а яцара: цкъа-делахь, йоккха стаг лифтах кхоьрура, иссалгIа гIатт хилча, гIаш хьала-охьаялар забар ма яций; шолгIа-делахь, ара хIунда йолу? Бевзарш кху гIалахь цуьнан бацара, яахIума кIанта йохьура, цул сов, дуккха а шерашкахь ша къора хиларна, йоккхачу стеган нахаца къамел дар а дIадаьллера. Оцунна-м хIун ден дара? Долчул хаза ду, догIанаш дар кхунна кхозлагIчу дийнахь бен гучуцадалар, ша неIарна хьалха лаьттачу хенахь. Массо а кисана леррина куьг хьаькхначул тIаьхьа, хIара ойла ян хIоьттира, мичахь эгийна я дитина уьш  – балхахь, цIахь, кхечу курткин кисанахь? «Ма тентак ю-кх хьо, сан кIант!» – олура нанас хIорш цхьаьна бехачу хенахь. Цуьнан гІоргІа, чІагІделла даьлла, биргIа екаш санна долу аз дара, иза-м цуьнан хIинца а ду. Кхунна чIогIа новкъахетара, нанас и дешнаш нах а болчохь аьлча. Йоккхачу стеган иштта халонаш ца хуьлура, ур-атталла хIинца а цхьа а хIума цунна диц а ца лора, цо хIумма а яйа а ца йойъура, шен тIех дика иэс хиларна. Ма-дарра аьлча, хIинца цо хIун йойъур ю, я хIун йицйийр ю? Цуьнан дахаран гIайгIабар хIинца кIантехь дара. Тентак!.. Хуур дара-кх,  кхузткъе итт шо кхаьчна волу хIара санна, иза заводехь болх беш елахьара, хIуъа болх иза хилча а, ткъа машенаш дIахIитточохь буьйсанна ха дар муххале а.
Галдаьлларг дара, ахь мел чIогIа неI йиттича а, йоккхачу стага иза дIайоьллур яцара, нагахь шена иза етташ хезча а: кIанта чIогIа дихкинера цунна неIарна улле яхар, иза дIаеллар. ХIара шиъ дедда-юкъа гора, ткъа тахана кхозлагIа де а дара хIара нана йолчу ванза. Дукха хьолахь хIара сарахь вогIура, кхуо чорпа а, худар а дой, кхара пхьор дуура. Цул тIаьхьа кхуо баяна тIехь шен репертуар кхочушйора, юха ша буьйсанна балха дIавахале цхьана сахьтана дIавуьжура.
Чорпа а, худар а чекхдаьлла хир ду йоккхачу стеган, амма меца хиларна-м сагатдеш хир яцара иза, цуьнан хенахь де-буьйса хIума ца юууш даккхар бе а болх бац, иза кхунна цхьаъ хиларна кхоьрура: кIант шел хьалха кхалхарна. «Муха ву хьо? –  хоттура цо шен чIогIачу озаца, хIоразза а шеконца кхуьнан юьхьа тIе а хьоьжуш. – Аз-м ца велла хьо? ХIумма а лозий хьан?» Цуьнан шен хIинццалц схьа лозуш цхьа а хIума  яцара. Лерса а, бIаьрса а  лагIделлера, корта а хьийзара, амма цхьа а лазар дацара – хIан-хIа, ур-аттал цергаш ца лезнера ненан цкъа а. Ата а лора, кег а лора цуьнан уьш, амма лаза ца лозура. Цуьнан хIинца а ах сов цергаш йиснера – шен кIентан чул дукха. 
ХІара саннарг хир дуй хууш, тІаьхьалонна догІанаш дайтина ца Іаш, неІаран горгалин метта стогар хІотто лууш а вара хІара, горгали, нуьйда тІетаІийча, хьалалеташ. Амма,  гуттар санна, ца ларийра – гІуллакхаш дукха хиларна. ДогІанаш болх бечохь дисина я цІахь охьаэгийна. Корта охьатаІийна, кхин а цхьана минотехь лаьттина, лифт схьакхайкхира кхуо. Ойлане ваьлча, корта лохха  охьабохуьйтуш Іедал дара кхуьнан, букъ тІе а баьккхина, гІайгІане хІара гича, ур-аттал нус а юхий хьовзура: «ХІун хилла? ХІун хилла?»  –  олий. Нана-м йийца а ца оьшура. Цо цу сохьта шен коьрта хаттар лора: «ХІун лозу хьан?» Цкъа кхуьнан коьрта тІе куьг а диллина, цо элира: «Корта тилла хилла хьан-м. ХІунда тилла хьан корта?» Иштта хаттарш луш хазахетара нанна. «Ойн, хьо муха ца кхета? – олура кхуо, нанна цхьа а дош хезар доцийла а хууш.  – Сан кхузткъе итт шо ма ду. Кхетий хьо, кхузткъе итт! Со къена ву!» Иза-м хаза гІерташ а дера яцара. Ша-шена билгалдаьккхинера нанас  – кІентан кІунзал бу. 
Ара а ваьлла, корта хьалаайира кхуо. Кхеран корашкахь бода бара. И хІун сонта хІума ду – бодашкахь Іар? ХІун ду иза? Тоьках  ахча кхоор я  дахаран тІаьххьарчу шарахь Соьлжа-ГІалахь кийра боьссина болу кхерам. «Иштта ойла дика яло», – кхетийра хІара нанас. Ойла ян! Стенах йийр яра цо ойла?
ХІокху маршрутехула автобусаш ледара лелара, сарахь-м наггахь бен ца йогІура  уьш. Кестта хІокхунна шен когаш шелбалар хааделира, тІаккха хІара ирхкхиссавала волавелира. Хаза сурт-м хьаха ду – ирхкхиссалуш волу воккха стаг. Кхин а хаза ду социйлехь массо а кхиссалуш хилар – баккхийнаш а, кегийнаш а. Автобус кхин шовзткъа минот яьлча еара, хІокхунна цуьнга хьежа кІордийначу хенахь. 
Чоь шиъ яра, ший а жима а яра. Цхьанна чохь кхуьнан кІанттий, нуссий дара, вукхунна чохь  – хІарий, кІентан кІанттий. КІентан йоІа кухни чохь шена дІасабоьллуш болу маьнга хІоттабора. Бакъду, ден да буьйсанна машенаш дІахІитточохь ха дан волавелчхьана, кІентан йоІ цуьнан метта дехьаяьллера. Нагахь перестройка цхьана-шина шарна кхин а яхъеллехьара, кхарна йоккха петар лур яра. Амма хІусамна йолу рагІ тІаьххьарчу масех шарахь меттахйолуш яцара. Цхьа дегайовхо яра: кегийнаш, зуда-маралла а дина, хІусамера дІабахар. Делахь а уьш дІабаха сиха-м бацара.
Уггар хьалха кхуо кисанаш теллира – ур-аттал стохка дуьйна ша тІейохазчу пальтон а тІехь, юха ша туькана кхехьна тоьрмигаш, шкафан а, сервантан а гІутакхаш.
 – Ахь хІун лоьху? – хаьттира несо, цуьнан озо гойтура иза кхуо лелочунна реза цахилар.
 – ДогІанаш дайина ас. Бабин.
 Кхуо йоккхачу гІовгІанца уьш лехаран бахьана кхара шена лохуш гІодаре сатийсар дара. Дика хир дара – ца бешаш, гуттар а долчу резадацарца цара аьлча: хьуьлла ду хьан догІанаш, бен а доцуш охьакхуьссу ахь уьш… Амма цхьа а вист ца хилира, массо а телевизорна чувоьллера.
Схьахетарехь, догІанаш кхуо я машенаш ларъечохь, я заводехь дитина. Кухни чу а вахана, картолаш а йохйина, чайник тІехІоттийра кхуо, юха: 
    – ХІума юий аш? – хаьттира, неІарехьа мохь а тухуш.
Вистхуьлуш цхьа а вацара, делахь царна яахIума ца еза. ХIума а кхаьллина, ха дан ваха кечвелира хIара.
  – ХIан, со вахара, – элира кхуо учара дIа.
  Дуьхьал юха а цхьа а вист ца хилира. ХIун эр дара цара? «ГIо»?
Автобус, дукха ца Iаш, схьаеара. Дикачу меттиге охьахиира хIара, пальтон массо а нуьйда дIа а тесна, бIаьргаш дIа а къевлина, дIатийра. Кхуьнан белхан меттиг гIалин кхечу агIор яра, дIакхачале жимма наб ян а кхиира хIара.
Хехой Iен чоь  – цхьана кога тIехь долу жима цIа дара  –  цу чохь столлий, гIанттий, дечиган маьнгий . Кхин а тоькаца йовхо лун пеш а, «Океан» олу шира радиоприемник а лаьттара чохь. Дийнахь ха деш волу хехо дIа а вахийтина, догIанаш лаха хIоьттира  хIара. Амма кестта гучуделира кхузахь уьш цахилар. 
Шаьш гуттар а  деш ма-хиллара, машенаш лаьтта меттиг теллира кхуо  – ши эзар машен дIахIоттош йоккха майда яра иза. Къеггинчу серлонехь фараш а, катафоташ а шатайпа лепара. Буьйсанна машенаш дIаюьйшучу йоккхачу меттигах тарлора хIара майда. Дийнахь синтем боцуш дIаса а хехкаелла, царах хIора а шен меттигехь дIатаръеллера, неIарш, кораш леррина дIа а къевлина, чIогIа наб а кхетта.
Шаьш, машенашка хьовсуш, го  баьккхина девлча, хехойн дIатовжа бакъо яра. ХIара маьнги тIе дIатаьIира, коьрта кIел куй а биллина, тIе пальто а тесна. Дечиган маьнга готта а, боца а бара, тоькан пеш цкъа дIайовш, юха тIех йохлуш яра, цул сов, буьйсанна чохь латийна лампа хила езара кхеран – цундела синтем боцу гIенаш гора кхунна цхьаъ вукхунна тIаьххье. Масала, кхунна гIенах дуьхьалтуьйсура, нана йолчохь пена тIехь кхозу сахьт саца а сецна, ша гIанта тIе а ваьлла, иза доладалийта гIерташ. Дерриг а дегош хуьлу – гIант, ненан когаш, догIа карахь долу куьг, пена тIера сахьт, хIинцца цхьа бохам хир бу… ХIара самаволу. Цхьаммо ондда неI етта – схьахетарехь, тIаьхьависина веана машенахь верг.  Иза чу а витина, юха а дIавуьжу хIара. Иштта гуттар а хуьлура: дог доьхначу а, дегабаам бинчу а, доккха халахетар хиллачу а хенахь кхунна наб йогIура. Дукха хан йоцуш, нана Соьлжа-ГIалара дIаюьгучу хенахь, уггаре а ца торучу меттигашкахь набарна охьаоьгуш вара хIара, цхьанхьа охьахиъча я корта дIатовжийча. 
Сахьт-м нана йолчохь, схьагарехь, билггал сецна хир ду. Кхуо кIиранах цкъа дулура иза, амма селхана-тахана саца мегаш дара сахьт. Къанъеллачу йоккхачу стагана стенна оьшура хан ларъяр?  ХIан-хIа, билггал хенан гуттар а бала кхочура цуьнан. «Нийса лелаш дуй сахьт?» – олий, хIоразза а хоттура цо, хIара ша йолчу веача. Цунна цкъаццIа кIиранан муьлха де ду а, беттан хIун терахь ду а ца хаьара, амма де-буьйсанан хан – иза ша дара. Бодашкахь Iаш хуьлура иза, цхьа а варе сатуьйсуш а, я цхьанхьа а яха сиха а яц, амма хьалаоьккхий, стогар лато йоьдура  – сахьта тIе хьажархьама. «Дуьйлиний ахь? – хоттура хIоразза, кIант дIаваха хьалагIаьттича. – Хьо юхаваллалц лелар дуй иза?»  – 
«Лелар ду, лелар ду…» Ца тешаш, синтем боцуш сахьте хьожура нана – Соьлжа-ГIалара кхин хIумма а яцара цо шеца схьаэцна, иза доцург (сахьт шина куьйгаца цунах иза тасаелла дела дисира карахь). Дала тIе ма доийтийла иза сацар. «Ас хьоьга хаьттира, дуьйлиний ахь аьлла. Ахь  – дуьйлина элира, юха хан тIекхаччалц лелар ду. Лела ма ца лийли. ХIунда? Дула вицвеллера хьо? Со йиц ца елла, хьо вицвелла, и муха ду?» 
     Иза шен ткъа шо кхаьчначу хенахь дуьйна Кавказехь яьхнера – Тбилисехь, Ереванехь, Соьлжа-ГIалахь. Цуьнан цхьа шатайпа кавказахойн акцент кхоллаеллера, схьахетарехь, гуьржийн акцент хила мегара иза. Ма-дарра аьлча, Тбилисехь бехачу оьрсийн акцент, цхьа шалхалла долу сурт, оцу ширачу меттан  генара юхаалар. «Самаели со – ялх даьлла. Жимма хан яьлча, хьаьжи со – юха а ялх даьлла лаьтта. И хIун ду, муха ду? Iуьйре я суьйре? Ца хаьа суна. И сахьт лаха хIунда ца туху ахь?  Айса дулур ду ас, хьуна дицлуш хилча. Я ахь хуъушехь ца дуьйлина иза?» ХIара собаре ладугIуш Iара, амма иза гIуллакх доцург дийца йолаелча, кхуьнан собар кхачадора: «Тоьар ду! ХIун дуьйцу ахь, ойла ехьа! Муха хуъушехь? Суна стенна оьшу иза?..» Амма иза къора ма яра. Леррина кхуьнан бете хьоьжура нана, кхетара, оьгIаз а вахана, кхуо дов дойла. Юха бехказъялархьама дуьйцура: «Серлаели, малх а хьаьжи, ялх а даьлла, лаьтташ ду сахьт. Иза муха ду? Иштта хуьлийла ма дац. Иштта хила ма ца хуьлу. ТIаккха  лаьтташ ду-кх сахьт: я доьхна, я ца дуьйлина. Нагахь лахахь кхозуш хиллехь…» Ур-аттал ишарш а гуьржийн яра цуьнан я оьрсийн уьш гуьржех тера лелачу хенахь. ШолгIа оьгIазваха кхуьнан ницкъ ца кхочура – гIаддайна шен кIунзал болу корта охьабохуьйтура кхуо, вист а ца хуьлуш Iара.
    ХIаъ, догIанаш, уьш заводехь дисина, билггала. Хало цхьана хIуманца яра: пIерасканан де тIедеанера, иза белхан де дацара. ТIаьхьарчу хенахь заводо кIиранах кхаа дийнахь болх бича, доккха хIума дара, ткъа еарин дийнера оршот дийне кхаччалц дукха хьолахь мукъа денош дара. Цу деношкахь заводе кхача шатайпа – тIехь цIен раз сиз болу пропуск я юкъадуьллу кехат дезара. Амма кхуьнан я иза, я важа а яцара, цундела хехочуьнца дийца дезара. Делахь а хIумма а дац, мухха ваьлла а, чекхвер вара цига-м. Оршот де кхаччалц нана ша юьтийла дацара.
Кхунна дагадогIу, догIанаш тата а доккхуш, охьаэгар – кладовой чохь стоьлан когана уллехь.  ДогIанаш охьаоьгуш даьлла  и шатайпа тата кхунна муха дицделла? «Дада, хьан склероз ю». «Батя, хьан склероз ю». «Воккха дада, хьан склероз ю». И дош чIогIа лела даьлла кхеран доьзалехь.
Буьйсанна юккъехь арахь малъелира, дуькъа ло доладелира, машенаш Iаьнан ханна дIайийшош санна. Кестта гонах дерриг а кIайделла дIахIоьттира, тийна дара, Iаьнан хьуьнахахь санна.
ХIинца дерриг а хехь волчух гIоьртина дара. Жима а, буьрса а, эскархойн шуьйра доьхка юкъахдихкина зуда шена ма-гинна, кхунна хиира ша кхуза эрна веанийла. ХIара, раз а вирзина, бехке вела а къежаш, эхь доцуш дехьа вала ца гIерта ша бохуш санна, турникетана гергахьа веача: «Пропуск!»  – аьлла, мохь а тоьхна, цхьана хенахь чохь тапча хилла хумпIар доьхканна  тIехь кхаьзначу меттиге ка туьйхира зудчо. Хадам боллуш долу цуьнан лелар а гина, хIара цу сохьта проходнойра аравелира. 

(Т1аьхье хир ю)
Автор: Олег Ждан (Гочйинарг - Арсанукаев Муса)
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
03.04.19 Общество
Хьалхара апрель – Дег1астанан Радиохь нохчийн маттахь йолу редакци кхоллаелла де.
Цкъа а дицлур дац...
Цкъа а дицлур дац...
Цкъа а дицлур дац...
13.03.19 Общество
Кхузткъе пхийтта шо кхочуш ду 23 февралехь вайнах шен махкара Сибрех бахийтина. КIеззиг буьсуш бу и ирча Iуьйре дагайогIуш берш. Дукхах берш Казахстанехь, Киргизехь
Къизаллин шераш
Къизаллин шераш
Къизаллин шераш
20.02.19 Общество
75 шо. Цхьана стеган оьмар. Оццул зама д1аяьлла, хууш ма-хиллара, вайнах махках а баьхна, оцу пана махка – Казахстане а, Юккъерчу Азе а д1ахьовсийна.Баккхийчеран
Европа
Европа
Европа
28.11.18 Общество
Декъаза маре дара Зулайс динарг. Ялхитта шо бен дацара цуьнан, костом-хечий, кIайн коч юьйхина, цIен галстук оьллина, йоккхачу предприятин директор ву аьлла, хIара Iеха
ГIалара нус
ГIалара нус
ГIалара нус
28.11.18 Общество
Санет нускал дара. Иза ялийна ши бутт хан бен яцара. ГIалахь йина а, кхиъна а, амма керла дахар, шен лаамца, юьртахь кхоьллина яра. ГIуллакхах, уьйтIахь-кертахь дечух











«    Июль 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать