Шайх Мансур. Маршонан верас » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


Шайх Мансур. Маршонан верас
29.07.2020 47 0 niyso

Шайх Мансур. Маршонан верас

Общество
В закладки
Аьхкенан хаза де дара. Дуьне хьаста гIаьттинчу эсалчу малхо  стиглахь нека дора. Ша къайлабаккха гIертачу мархашна юккъехула. Iаламан тийна хазалла яра лаьттахула яьржина: аьхначу соьналлех дуьзна лаьмнаш, аренаш, лаьмнийн къоьжачу кортошкара схьадевлла, тогIенашка дIакхача сихделла доьлху шийла хиш, ярташна юккъехь яьржина Iохку стоьмийн бошмаш, регIан басошкахь а, лаьмнийн даккъаш тIехь а лаьтта бIаьвнаш – мехкан хой. Дагна дезна латта, синца боьзна мохк!   «Ма къинхетаме ву вайца Сийлахь АллахI! ХIара беркате латта  делла Цо вайна. Даймохк! Кхузахь вайн дай баьхна, хIинца вай ду  дехаш, тIейогIучу хенахь вайн тIаьхьенаш а ехар ю, ИншааЛлахI!»,– ишшта ойла йора даржийначу вертана тIехь Iуьллучу къоначу Iуьно.  Коьртара схьабаьккхина месала куй шена юххе охьа а биллина, куьйгаш вортана тIехь цхьаьна а тесна, аркъал Iуьллура иза, стигала а хьоьжуш. Цигахь сийначу паналлехула дIайоьлхуш кIайн, яккхий мархаш яра. Цара тайп-тайпана суьрташ хIиттадора, адамех а, дийнатех а, акхаройх а тера долу.
  Гена доцуш дежаш кхуьнан уьстагIий дара. Ламанан басехула хьаладоьлхура уьш, догIа деанчул тIаьхьа хаза хьийкъина хьалаяьлла буц а цоьстуш, шаьш дечу хураца гонахара цаьпцалгаш а къехкош. Церан терго еш дара доккха месала жIаьла. Цо уьстагIий гена дIаса ца довлуьйтура. Сих-сиха ша Iуьллучуьра хьала а гIоттий, шен доккха деза дегI а идош, жа тIегулдора цо. Амма уьстагIий керла буц лоьхуш, юха а басехула генна дIадоьлхура.
  ЦIеххьана жIаьлин латар хезира кIантана. Иза, ша волчуьра сиха хьала а иккхина, жIаьла долчу дIахьаьжира. Ламанан басехула хьалавогIуш, шурул кIайн еха маж а йолуш, цхьа воккха стаг вара. Хьалха луьйцуш Iаса яра цуьнгахь, сих а ца луш, меллаша схьавогIура иза.  Цуьнан болар дайн а, паргIат а дара, къаночун хене хьаьжна доцуш, лекхачу дегIан куц а товш дара.
  – Борз, мегар дац! Юхадала! – аьлла, мохь туьйхира кIанта. Амма летаран шовкъехь долу жIаьла саца доллуш дацара, шен летарца, доккхачу дегIан ондачу ницкъаца некъахочунна чухьаьдда догIура иза. Воккхачу стага меллаша саца а сецна, шен буй бете а баьхьна, цу чу цхьаъ дийшира, юха  хьаланисдина долу куьг хьалхатесира цо. ЖIаьла цунна тIекхачале цIеххьана сецира, лаьтта охьа а дижина, когаш тIебиллина корта а болуш, дIатийра иза, цхьа а гIалх а ца олуш. Шена гиначух цецваьлла, Iадийча санна, лаьттара къона Iу.
  – Ваши, къинтIера валалахь, жIаьла дIадаккха ца кхии со! Де дика хуьлда хьан,  – элира цо, воккхачу стагана тIе а веана. Къано леррина хьоьжура кIанте. Хаза аматаш долуш, товш юьхь-сибат дара кIентан, лекхачу, зоьрталчу дегIо цуьнгахь онда ницкъ хилар гойтура.
   –  Далла везийла хьо, Мансур! Са ма гатде, жIаьло суна хIумма а дийр дацара.
 – Бехк ма биллалахь, сан цIе Ушарма ю.
 – Хаьа суна, делахь а дуьненчохь, Мансур цIе йолуш, вевзар ву хьо.
 – Ахь дуьйцург тамашийна хIума ду, со дика ца кхета хьох.
 – ХIаъ, хьуна кхета хала хир ду ас аьлларг… Сан цIе IабдаллахI ю. Со хьуна иштта хаам бовзийта ваийтина ву: хIинца дуьйна Везачу АллахIана гIуллакх деш хир ву хьо. Ахь Цуьнан Дош нахана довзуьйтур ду.
  – Иза муха хир ду? Со ур-аттал йоза-дешар хууш а воцу жаIу ма ву, сан хIун ду нахана дала?
 – Са ма гатде, АллахIе далур доцуш хIума дан а дац! Ахь кестта Къуръан муьлххачу моллел а дика доьшур ду, ткъа къамелехь хIокху махкахь хьоьга кхочуш цхьа а Iеламстаг хир вац. 
  – ИнналилЛахI! Соьга далур долуш хIума дуй техьа иза?
  – Дера ду, Мансур, дерриге а иштта хир ду. Хьан цIеран маьIна «толамхо» бохург ду, ахь хьайна тIаьхьа дийнна эскар дуьгур ду, нах хьох тешар бу.
 Воккхачу стеган хьекъале а, жимма къовламе а юьхь яра, цуьнан хене хьаьжна доцуш, къона бIаьргаш а дара. Къамел дечу хенахь леррина юьхь-дуьхаьл хьоьжура иза, цуьнан хьажар стеган дегIах чекхдолуш санна хеталора. Тамашийначу къаночо элира:
 – Мансур, хьо имам хир ву, халкъалахь Ислам чагIдийр ду ахь, хIара дуьне духург хилар дIа а кхайкхор ду.
IабдаллахIа кестта хин долчу хIуманех лаьцна дийцира кIантана. И дерриге а тамашийна хетара Ушармина, цунна хала дара цунах теша.
 Амма дерриге а хьекъалечу IабдаллахIа ма-дийццара хилира. Ушармас тIевоьлла Iаьрбийн йоза-дешар Iамийра, кестта  цунна Къуръан деша Iемира. Нохчийчуьра а, Дагестанера а бевзаш болчу Iеламнахана тIе а оьхуш, шен хаарш кIаргдора цо. Исламах долу шен хаарш алсам мел довлу, уьш нахана довзийта лаьара цунна, нахаца къамел дан а, уьш нийсачу новкъа баха а гIертара иза. Мансур олий, йоккхура цуьнан цIе иза вевзачара. Кестта и цIе Нохчийчохь массо а меттигехь евзаш яра. Цхьаболчара цунах «шайх» олура, вукхара –   «имам». Шен юьртахь а, кхечу ярташкахь а хьехамаш бора Мансура. Наха цуьнга леррина ладугIура, хIунда аьлча дагах кхеташ, хьекъале, говза дара цуьнан къамел.
Амма къоначу Iеламстагана хIума ала гIерташ а, иза аьшнаш веш а нах бевлира, дукхахберш кхуьнан юьртара а болуш:
  – Иза мила ву ван? Дукха хан юй жаIуйх Iеламнах хилла? Мискачу ШаIабазан кIант вац иза? Церан цIийнах ваьллий цхьа а молла?
  Мансурана хаьара шен букъа тIехьа хьагI йолчу наха цу тайпана къамелаш деш дуйла, нах гулбеллачохь церан вон хьажарш гора цунна, цара ен Iиттарш а хезара. Амма цо тергал ца дора, ша емалван а, сийсазваккха а гIерташ, цара ден хабарш. Цуьнан цхьа а шеко яцара ша АллахIан новкъахь хиларх а, Цо ларвеш хиларх а.
 – Бусалба вежарий! Веза Воккхачу Дала тешаре кхойкху вайга! Сийлахьчу АллахIе долчу дезачу тешаро бен кIелхьадохур дац вай Эхартахь хин долчу таIзарх. ЧIагIде Делах долу шайн тешар, ламазаш де, доIанаш де, шайн догIмаш а, синош а къинойх цIанде, Къематан дийнахь шайна дуьхьал тешалла ден долчу хIуманах ларло! – бохуш, кхайкхамаш бора цо нахе.
  Кестта динах  долчу цуьнан шовкъечу къамелех лаьцна гонахарчу ярташкахь а, яккхийчу шахьаршкахь а хиира. Мансуран хьехамашка ладогIа нах ерриге а Нохчийчуьра схьабогIура. Алде схьабогIучарна къона шайх ган а, цуьнга ладогIа а, дистхила а лаьара.
   Нахана цуьнгара цхьа тамашийна болх хила лаьара, церан кхетамехь «веза стаг», «шайх», «эвлаяъ» цхьа инзаре хIума гайта, Делера болу хаам бовзийта декхарийлахь вара. Амма кестта церан аьтто хилира Мансур билггала Дала шена диканиг делла хилар довза. 1785-чу шеран чилланан баттахь цо элира:
 – Масех де даьлча, стигал къекъаш а, латта чIогIа дегош а хезар ду шуна. Дохко а довлий, тоба де, Деле доIанаш де, шайна гечдар деха Цуьнга!
Билггала, чилланан беттан 12-чу дийнан буьйсанна, Нохчийчохь хилла ца Iаш, ерриге а Къилбаседа Кавказехь мохк бегийра. Имаман дешнаш хезна болу нах кхерабелла а, Iадийна а бара. Iаламат дукха нах тийшира Мансурах, дукха хан ялале Кавказан берриге а бусалбанийн имам дIакхайкхийра иза.
Эххар а нохчийн «хьехамчех» лаьцна хабар Россин империн зуда-паччахье а дIакхечира. Амма керла ваьллачу «везачу стагах» болчу хааман башха терго а ца йира цо. «Имам Мансурах долу хабарш туьйранаш ду»,  – аьлла, дIахьедар дира Екатерина ШолгIачо,шена Мансурах лаьцна дийцича. Йоккхачу империн дуккха а меттигашкара цу тайпа эладитанаш цунна тIе кест-кеста дахьара.
Делахь а Мансурах лаьцна хууш дерг а, доцург а гулде, ша олалла дечу Россин империна  мел кхераме ву иза талла аьлла, омра дира цо шен хьадалчашка. 
Нохчийчу талламхой бахийтира, цигахь долу хьал ма-дарра къастадайта. Мансуран юьрта Алде а баьхкина, кхузахь карзахбевлла лела нах а гина, уьш шайн имамана мел муьтIахь бу а хиина, Петарбухе юхабахара къайлаха баьхкинарш. Цара зуда-паччахье элира, ламанхой Мансурана гонах гуллуш а бу, мичча хенахь а паччахьна  дуьхьал гIовтта кийча а бу аьлла.  Екатерина ШолгIачо омра дира, Мансур а, цунна гонах берш а, сихонца схьа а лаций, буржалшкахь Петарбухе схьабалабе, нагахь цара дуьхьало яхь, уьш берриш а хIаллакбе аьлла.
  Лаьмнашка, сихонца кечдина, эскар дахийтира, куьйгаллехь полковник Николай Пиери а волуш. Цуьнца ши эзар тIемало вара: гIашлойн полкаш а, дошлой а, гIалгIазакхийн эскадрон а, шиъ йоккха топ а. Оццул ницкъ тоьур бу талорхой схьалеца аьлла, хийтира полковникна. 
  Россин эскар Алдана геннахь долуш дуьйна гуш дара Мансурана а, цуьнан бIаьхошна а. Юьртахь тIом байта лууш вацара имам. Цо берриге а юьртахошка, хьуьнхахь къайладовла аьлла, омра дира. Ткъа ша тIемалошца юьрта богIучу некъана гонах долчу Iинчохь оьрсийн эскарна кIелхиира. Мансурана хаьара, Алдера салтий юханехьа кху Iинчухула бен богIур боцийла.
  Аьхкенан хан  яра. Хьийкхинчу, токхечу Кавказан Iаламах адамаша а, дийнаташа а, акхароша а, олхазарша а – ерриге а садолчу хIуманаша пайда оьцу хан.  Нохчаша Суьйра-Корта олучу лома тIехь юькъа хьаннаш Iохкура. Хьуьнчохь хIаваъ цIена а, аьхна а дара. Олхазарийн эшарш  а яра дитташна юккъера схьахезаш. Амма адамийн дахарехь машар а, синтем а бацара.
  Некъа йистехь лаьттачу дитташа тIера схьадохуш, шайна цкъа а гина доцу тамашийна стоьмаш а дууш, Пиерин салтий Алди-юьртана гергахьа богIура. Шаьш юьртана тIекхаьчча, иза яьсса карийра царна. Цхьанаметта гулделла, дуккха а жIаьлеш девлира кхарна дуьхьал, шайн летарца йоккха гIовгIа а йоккхуш. Юьртахь хийра нах гучубевлча, лета хIиттира уьш, шайна цаьргара хIун кхерам хир буй а ца хууш. Салташа, тоьпаш тоьхна, масех жIаьла дийра, дисинарш сиха къайладевлира шайна дIаловчкъа меттиг йол-йолчохь. 
  Юьртах хьовса элира Пиерис, цхьа а каравойла хьожуш. Дукха хан ялале хьалхаваьккхина, кIайн маж а йолуш, лекхачу дегIахь волу воккха стаг а валош, схьабаьхкира салтий. Юьртара дIавахаза и цхьаъ бен ца висинера.
 – Стенга бахана юьртара нах? Хьо мила ву?  – хаьттира полковника шен талмажехула.
 – Талмажалла дан ца оьшу, суна хаьа оьрсийн мотт, – элира къаночо цIеначу оьрсийн маттахь, Пиери а, цунна гонах берш а цец а бохуш.  – Кхузара бахархой дIабахана, шу тIедогIуш ма-гинна. Уьш стенга бахана суна ца хаьа.
  – Хьуна мичара хаьа оьрсийн мотт сел дика? Кху юьртара вуй хьо? –  хаьттира полковника.
 – Суна дуккха а меттанаш хаьа, оьрсийниг а цхьаьна. Сан цIе IабдаллахI ю, тIаьхьарчу хенахь со кху юьртахь Iаш ву.
 – Хьо тамашийна воккха стаг ву! Цкъа а хьо вуьйцуш ца хезна суна. Мансур мичахь ву?  – цецваларца къаночуьнга хьоьжура Пиери.
 – Суна ца хаьа, иза мичахь ву. Делахь а генахь-м хир вац иза.
  – Иштта хIунда хета хьуна?
 – ДуьххьалдIа гена дIаваха кхуьур вацара иза хIара хан ялале.
 – Иза нийса ду. Дика ду, IабдаллахI, ахь со дикка цецваьккхи, суна ца гина хьо санна стаг, ас дIавохуьйту хьо. Ткъа Мансур сан каравогIур ву, тIаккха ас дан доггIу таIзар дийр ду цунна.
 – ХIун хуьлу хьанна хаьа, господин полковник? АллахIан къайленаш вайна хуийла дац.
 – Дика ду, дIагIо, оха юрт ягаяле… – элира Пиерис, юьхь чIичкъашка а йохуьйтуш, цунна ца тайра воккхачу стеган дешнаш.
  IабдаллахI, юьртан цхьана готтачу урамехула дIа а вахана, цIеххьана къайлавелира.
  Алдахойн цIенош чуьра куьйга схьаэцна дIаяхьалуш ерг  –   кара эций, езаниг  – ворданаш тIе йиллий, схьаэца, цул тIаьхьа юрт цIергахь ягае аьлла, омра дира Пиерис. Цуьнан тIемалой, къинхетам боцу акха нах санна, хIусамаш чу а лелхаш, шайна карайогIу, оьшу а, ца оьшу а  хIуманаш аракхехьа буьйлабелира. Иза билггал долу талор дара. Нагахь кху юьртахь буха а сецна, цхьаммо цара дечунна дуьхьало йича, салташа иза, я цхьамзанаш Iиттина, я ша волччохь тоьпаш тоьхна, вуьйр вара. Паччахьан эскархойн сутараллин доза дацара, тиша истанг а, юург-мерг а, кад-Iайг а, цIестан  я кхийра пхьегIа а, Iуьрг даьлла неIармача а, куьйган белхан гIирсаш а – дерриг а карадеанарг схьаоьцура цара, кестта дуьне духур долуш санна, хIуманах ца Iебаш.
  Нехан чуьра схьаэцна хIуманаш ворданаш тIе йохкуш, карадеана даьхни схьаийзош, зIакардаьхних кадетташ , юьртара арадолуш дара эскар. Цара маьI-маьIIехь цIерш а тийсина, Алда хIинцале йогуш яра. Тхевнаш тIехь эрз болу юьртахойн кегийра цIенош аьхкенан бовхачу малха кIел сиха догура. 
Юьртара арадовлий, Iин чухула Соьлжа-хи долчу дIагIо аьлла, омра дира Пиерис шен эскаре. Шаьш талорца гулйина хIонс а эцна, Iинчухула охьабуьйлабелира салтий. Полковник а, цунна гонах болу эпсарш а хьалхабевлла боьлхура. ЖIаьлешна кхоьссинарг йоцург, кхин топ а ца кхуссуш, юрт чIана а яьккхина, оьгIазе мостагIий дIаса а лаьхкина, шаьш баьккхинчу толамах баккхийбеш, самукъане йир а олуш, гIаш а, говрашкахь а схьабогIура оьрсийн салтий. Шайна делла къаьркъа дIамала а ларийна, дикка самукъадаьлла бара уьш.
  Хьуьнна юккъера дуьххьара кхоьссинчу тоьпо Пиерина юххера верстина майор вожийра. 
  – Говрашкара дисса! Дуьхьалонна кечло! – омра дира полковнико.
  Кхин а тIетоьхначу герзаша ткъе итт гергга салти вийра. Пиерин эскарехь массо а воьхна хьаьвзира. Ворданашна а, даьхнина а, шаьш юьртахь кайиттинчу хIуманашна а юккъе лаьтта охьабуьйшура салтий. Ламанхоша сих-сиха а, нийса а  еттачу тоьпаша декъий охьадохкура церан. Хьерадаьлла деттачу герзо атта караеана хIонс хIинца дага а ца йоуьйтура царна. Кхерабелла, шаьш мича левчкъар бара теша бохуш, хьийзара уьш. Нохчаша хаддаза тIеетта мокхаза тоьпаш, IоьгIуш долу даьхни, узарш ден дархой, маьхьарий детташ, салтий метта бало гIерта эпсарш – инзаре хьал хIоьттинера готтачу Iинчохь. Яккхий тоьпаш нохчашна тIетоха аьтто ца  болура церан, дерриг доьхна а, даьржина а хиларна. Iинан шина а агIор тIедетташ дара ламанхойн герзаш. 
  Пиерина меттахIотталун доцу  зен дара хуьлуш, цуьнан эскар гуш лаьтташехь шен сийх а, доьналлех а, адамех а хедаш лаьттара. Иза кхийтира, кху тIамехь ша эшахь, шен дерриге а довш хилар: эпсаран яхь, дворянинан сий, командиран цIе.
 – Салтий!  – мохь туьйхира Пиерис, дегI нисдеш хьала а гIаьттина, шпага баттара хьала а йоккхуш. – Гойтур вай хIокху ламаройн писашна оьрсийн салтичо тIом муха бо! Цхьамзанаш хьалха лаца! Суна тIаьхьахIитта!
  Иза ламанан басехула хьалаведира, шеца цхьа кIеззиг эпсарш а, салтий а болуш. Амма массара а цхьаьний, «Ура!» аьлла, маьхьарий тоьхча, кхин дуккха а тIемалой тIаьхьахIиттира царна. Полковникна юххехь ведда воьдура цуьнан адъютант, кавказахойн юьхь-сибат долу къона унтер-эпсар. Командирана хьалха а лелхаш, шен дегIаца иза ламанхоша деттачу герзах ларван гIертара иза. Ткъех гIулч дIавада кхиира ишиъ, амма гуш воцчу мостагIан дIаьндаргаша вожийра. Аьхкенан къизачу малхо дагийначу лаьтта тIе вуьйжира командир а, цуьнан адъютант а. Пиери велира, тIаьххьара, халла хезаш: «Хьалха таIа!» ала а кхуьуш. Къона унтер-эпсар белшах дIаьндарг кхетта, цIий а оьхуш, кхетамчуьра ваьлла, бацалахь Iуьллура. Пиерин атака юьйхира, мостагIашна чухьаьвддачарах ах сов вожийра. Дийна биснарш, ворданаш йолчу юха а бевлла, аьтто боллучохь дIалевчкъира. Нохчаша шина а агIор герз тIедетташ, корта хьалаайа ца буьтура уьш. 
  Мансур шен тIемалойн цхьана тобанна тIера вукхунна тIе а воьдуш, уьш иракарахIиттош вара:
 – МашалЛахI! Вежарий, шуна гуш дуй АллахIа вайна деш долу гIо? Цхьа а зен ца хуьлуш, толам боккхуш ду вай! МостагI воьхна, салтийн доьналла а, я ницкъ а бац вайна дуьхьал лата! Амма каравогIучуьнца, вайна дуьхьало ца ечуьнца къинхетаме хир ду вай, хIунда аьлча иштта хила боху вайга вайн Пайхамара Мухьаммада, сола IалейхIи ва саллам! Карабаьхкинарш ма байа! Герз схьаэца цаьргара, иза вайна тIейогIучу хенахь оьшур ду.
  Шайн командир Пиери вийнийла а хиина, цуьнан цхьана заместитело дуьхьало ярна тIехь куьйгалла дар шена тIе лецира. Цунна кхин некъ ца гора, дийна биснарш ларбархьама хи долчу юхадовлар бен. Вовшашка кар-кара луш, керлачу командиран омра дIахазийра: «Лаха, хи долчу юхадовла! Шайца цхьа герз бен хIумма а схьа ма эца!» – аьлла. 
  Шайна кIелхьардовла аьтто болчу хина тIекхачча, неканца дехьа берда тIе а девлла, кхерамечу хьолера девр дара-кх бохуш.  Амма цIеххьана маьхьаршца хьуьнна юккъера схьалилхинчу ламанхоша и ойла йохийра церан. ТIах-аьлла тIулгаш тIехула а лелхаш, шаьлтанаш а, тарраш а даьхна, ламанан басешкара чухахкабелира и буьрса нах. Хьалваьлла вогIуш Мансур вара, карахь йоккха шаьлта а йолуш. Шаьлтанашца а, таррашца а латарехь цуьнга кхочуш тIемало вацара. Хьалха ша  тIекхаьчнарш, аьтто а, аьрро а агIор эго волавелира иза. ЦIий Iанош, буьрса тасадалар хилира.
  – МостагIашна герз тIетоха! Цхьамзанаш Iитта! – бохуш, йиш халлал маьхьарий хьоькхура оьрсийн эпсарша, амма буьрсачу тIеман кIуркIаманехь церан аьзнаш хезаш дацара. Яккхий тоьпаш тоха ца ларийра артиллеристаш, сел цIеххьана хилира нохчийн тIелатар. Цхьа кIеззиг йолу салтийн тоба бен ца кхечира хи тIе. Уьш Мансуран тIемалоша, нийса хьажош, тоьпаш а йиттина, эгийра.
  Кестта дерриг а дIадирзира, нохчийн тоьпаша ца динарг церан шаьлтанаша а, тарраша а чекхдаьккхира. Дуьхьало йинарг массо а цестина охьавиллира.
  Пиерин эскарна боккха эшам хилира: командираца цхьаьна вийнарг эзар сов бIаьхо вара, масех бIе йийсаре вигира, шортта дархой а бара.
  Мансур, йийсаре балийначаьрга хьожуш, чекхвелира, тIеман хIонсан мах а хадийра цо. Къаьсттина цуьнан самукъаделира шина йоккхачу тоьпах, цаьрца шортта тоьпан молха а, хIоьънаш а, кхиболу гIирсаш а хиларх. 
  – Мансур, хьажахь оха йийсаре валийначуьнга, хIара, схьахетарехь, кавказахойн эланех хила мегаш ву.
  Имамана хьалха лаьтташ бос баьхьна къона стаг вара, кавказахойн аматехь а волуш. Чов хилла, дукха цIий дIаихна, гIийла велахь а, корта а айина, дозаллица лаьттара иза.  Мансурана дагавеара и жимха, тIом бечу хенахь, шен командир Iалашван гIерташ, чов хилира цунна.
  – Хьо мила ву, жима къонах? – хаьттира Мансура талмажчуьнгахула.
   – Со эла Багратиони ву, Цуьнан императорски лакхаллин Астрахански гIашлойн полкан унтер-эпсар,  – элира жимачу стага, нийсса имамана юьхь-дуьхьал а хьожуш.
 – Хьо майра тIемало ву, суна гина хьо тIамехь. Хьо гуьржи ву?
  – Ву, гуьржи ву.
  – Дика ду, эла, майрачу нахе ларам бу нохчийн, муьлххачу къомах иза хиларх. Хьуна оьшуш долу гIо дийр ду.
  – Баркалла, Шайх! Суна жимма бевза нохчий, уьш оьзда нах бу.
  – Цуьнан чевнаш дIаехка, оьшуш долу гIо а де. Оьрсийн эскархойх маслаIатана юкъалеларш схьабаьхкича, эла а, кхиболу дархой а дIабахийта, – омра дира Мансура шен тIемалошка. Багратионина шайхан дешнаш гочдира, хазахетаран серло къегира цуьнан бIаьргаш чохь:
 – Баркалла хьуна, Шайх Мансур! Суна дицлур дац ахь сайх къинхетам бар! Сан сий ларди ахь! – элира даггара а, доккхачу баркаллица а эло, шен дага тIе куьг а дуьллуш.
 – Дала аьтто бойла хьан, эла. Суна луур дацара вайшиъ тIеман арахь дуьхь-дуьхьал нисвала, – элира Мансура, эле куьг а кховдош.
 – Суна а луур дацара иза! Дала Iалашвойла хьо! – цуьнан куьг лецира Багратионис. 
 ТIом чекхбелира. Беллачу эпсарийн а, салтийн а декъий цIеначу меттиге охьадехкира нохчаша. Ткъа цхьаберш чевнаш хиллачарна гIо деш бохкура.  
Иза Имаман Мансуран дуьххьарлера боккха толам бара, шен юрт Алда ларъеш, хьалхарчу тIамехь баьккхина. Къаьсттина мехала бара иза, хIунда аьлча нохчаша шаьш тIом бан доьналла а, говзалла а йолуш дуйла хаийтира Россин империна. Кхунна тIаьхьахIиттинарш иракарахIитторна а, гонахарчу къаьманашна масал хиларна а тIехь доккха маьIна долуш бара Имаман Мансуран дуьхххьарлера тIом а, толам а.
 Мансуран цIе ерриге а Кавказехь а, Хонкара-махкахь а евзира. ХIара волчу, шайн маршонан дуьхьа къийса а, лата а чIагIо йолуш, луларчу мехкашкара гIаттамхой схьагулбала буьйлабелира  – Дагестанера, ГIебартара, Чергасийн-махкара, Адыгейра. Кестта Имаман тIом бан кийча долу доккха эскар вовшахкхийтира – шайн паргIатонехьа летар болуш, кура а, къарлур боцу а ламанхой. Хьалха дуккха а тIемаш а, толамаш а, эшамаш а бара, амма Шайхан Мансуран цIе, йовр йоцуш, юьсур йолуш яра бIеннаш шерашкахь адамашна юкъахь.
 Садовш лаьттара. Накъостий болчуьра дехьа а ваьлла, дийнахь малхо бохбинчу тIулга тIе а хиъна Iара Мансур. Ойлане ваьллачу цунна ца гира, шена тIе IабдаллахI вогIуш.
  – Мансур, муха ву хьо? КIадвеллий?  – хаьттира къаночо.
  – ХIа-а, хьо ву иза IабдаллахI? Суьйре дика хуьлда хьан. ХIан-хIа, со кIад ца велла,  – ша Iачуьра сиха хьалагIаьттира Мансур.
 – Ирс хуьлда, охьахаа… ,  – тIулга тIе охьалахвелира IабдаллахI, Мансур а шена юххе охьа а хоуьйтуш.  – Хьалхахь дуккха а халонаш ю, Мансур. Толамаш а, эшамаш а хир бу. Хьо царна кийча хила веза. Ас элира хьоьга: хьан шатайпа некъ хир бу, хьо АллахIана гIуллакх дан хаьржина ву. КIеззигчу хенахь хьо дуккха а гIуллакхаш кхочушдан кхиъна, амма кхин дуккха а дан дезаш а ду. Хьо кийча вуй?
 – Со кийча ву. Сан дахар АллахIан карахь ду, со гуттар а кийча ву Цунна гIуллакх дан.
Арсанукаев Муса
Чуьрийн-Эвла

Автор:
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Шаройн лаьмнашкахь
Шаройн лаьмнашкахь
Шаройн лаьмнашкахь
15.04.20 Общество
Орга-хино, лекха лаьмнаш цоьстуш, даьхначу Iаннаш чухула бехха некъ бира тхан журналистийн тобано Шаройн районе доьлхучу хенахь. Цхьана агIор, чухьажча, халла бен Iин
Мотт ца хуу безам
Мотт ца хуу безам
Мотт ца хуу безам
22.01.20 Общество
Аьхкенан юьхь яра. Дала Шен 1аламан хазалла, дуьне мел ду д1аса а яржийна, адамашка цунах марзо оьцуьйту хан. Сийначу стигалахь, маь1-маь11ехь нисбеш, охьабиллинчу
Даймехкан мукъамаш
Даймехкан мукъамаш
Даймехкан мукъамаш
18.09.19 Общество
Иза Казахстанехь, Алма-Атахь дара. Цу хенахь нохчий шайн Даймахкара ц1ерабаьхна, Юккъерачу Азе бертаза д1акхалхийнера Сталинан 1едало. Кхечу къаьмнашца цхьаьна, шайн
Акказин хьожа
Акказин хьожа
Акказин хьожа
30.05.19 Общество
Больница йоккха, хаза гуш яра. Керла гIишло, Москвахь елахь а Россин йоцийла къаьсташ дара. «Американская клиника....» иштта кхиндIа а ехха яра цуьнан цIе. Мехах дарба
Аьхкенан Iодикаяр
Аьхкенан Iодикаяр
Аьхкенан Iодикаяр
15.05.19 Общество
Масех дийнахь, ца соцуш, шийла догIа деара. Бешахь гуьйренан дерачу механ гIовгIа яра хезаш. Делкъал тIаьхьа диъ сахьт даьлча, оха мехкадаьттан лампанаш латийра, аьхке











«    Август 2020    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31 
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать