Хала буй хьехархочун болх? » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


Хала буй хьехархочун болх?
01.04.2020 37 0 niyso

Хала буй хьехархочун болх?

Образование
В закладки
Иштта хаттар делира ас тхайн хиллачу къамелехь Соьлжа-ГIаларчу номер 16 йолчу школин нохчийн меттан а, литературин а хьехархочуьнга Закриева Есита Ахъядовне. «Суна хетарехь, цхьа а болх бац атта, нагахь цунна чу са а диллина,  стаг къахьоьгуш велахь. Делахь а шена дукхабеза болх беш  волу стаг атта кIадлур вац, цунна иза кIордор а бац,  – аьлла, жоп делира Еситас.   Кху школехь иза болх беш ю 2004-чу шарахь дуьйна, амма школехь болх бан 1985-чу шарахь йолаелла иза шен юьртахь Хьена-Кхаьллахь, цигара юккъера школа ша чекхъяьккхича.  Юьхьенца иза пионервожати яра, цул тIаьхьа цо юьхьенцарчу классашкахь берашна хьийхира.  Хьехархочун болх безаш яра Есита,  цундела цу корматаллица шен дахар доза лиира цунна. ЙоI Нохчийн пачхьалкхан пединституте филологин факультете деша йоьду говзалла караерзо а, корматаллех долу хаарш совдаха а. 1992-чу шарахь пединститут кхиамца чекхйоккху цо. Ша хьалха болх бинчу Хьена-Кхалларчу школехь лакхарчу классашкахь оьрсийн мотт а, литература а хьоьху къоначу говзанчас.
Еситас дуьйцу: «Со тхайн юьртахь школехь доьшуш йолуш, тхуна нохчийн мотт хьоьхуш вара Дудаев Султан. Иза чIогIа дика хьехархо вара, шен болх безаш а, йоккха говзалла а, хаарш а долуш. Цуьнан урокаш чIогIа хазахетара тхуна, дешархошна. Султана дуккха а хIуманаш дуьйцура вайн исторех, вайнехан хьалхалерчу Iер-дахарх, гIиллакхех, Iадатех лаьцна. Суна чIогIа лаьара иза санна хьехархо хила.»
Цундела хир дара Соьлжа-ГIаларчу номер 16 йолчу школе 2004-чу шарахь ша балха еача, нохчийн меттан а, литературин а урокаш хьеха лаам кхуьнгахь кхоллабалар. Юьхьенца къоначу хьехархочунна хало дара цкъа а ша хьехна йоцу предметаш яла. Амма долийнарг дита а, халонашна бIо къажо а Iемина яц Есита. Леррина урокашна кечам беш, хьехаран методика тоеш, урокийн дикалла а, кхачаме хилар а лакхадоккхуш, схьайогIура иза. Массо а хенахь кхунна гIо деш, балхах лаьцна хьехарш деш, урокаш муха ло хьовсуш, бара нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш болу кхуьнан белхан накъостий: Магомадова Белита Висхановна, Мускаева Зулай Лакашовна. Цу шингара доккха гIо хуьлура Еситина. Кестта йоIан белхан халонаш дIаевлира. Кхунах дика  говзанча хилира. Шен керл-керла тIебогIучу дешархошна нохчийн меттан марзо йовзуьйтуш, ненан меттан сий дан а, иза беза а царна Iамош, шайн къомах а, цуьнан культурех дозалла дар цаьргахь кхиош, къахьоьгура Еситас. Берашна еза кхуьнан урокаш, хIара леррина леларна а, шен болх безаш хиларна а, хьоьхург дика кхетош а, Iамо дог догIуш а хьехарна а.
Муьлххачу балхахь коьртаниг и болх безар, цуьнга ларам хилар ду. Иза жима йолуш дуьйна схьалаьцна Еситас. Ша хаьржина корматалла атта йоцийла а хууш, цуьнан лакхенашка кхача хьаьжна иза. Дика хьехархо дуккха а хаарш дерг вац, нагахь шен хааршна тIе дешархой безаш а, церан дог-ойла хууш а, царна гIо дан а иза кийча велахь, тIаккха ву иза дика хьехархо. Берашна хаарш а луш, цаьрга йолу шен деган марзо гойтуш волу хьехархо ву массарал а диканиг. Иштта ю Есита а. Ша школехь хьоьгу къа берийн дуьхьа долуш, церан дика хаарш хилахьара-кх, уьш гIиллакхе а, оьзда а хилахьара-кх бохуш, ю иза. Цунна хаьа, бен воцуш хилар хьехархочун корматаллехь  маггане а мегар доцуш хIума дуйла. Цундела массо а урокана леррина кечам беш, цунна оьшу гIирс кечбеш, урокана кхин а тIеоьшу материалаш вовшахтухуш, къахьоьгу хьехархочо. Гуттар а бохург санна, предметашна юкъахь йолчу уьйрех пайда оьцу Еситас шен балхахь, къаьсттина нохчийн меттан урокехь. Масала, «цIердош» тема Iамочу хенахь цунах дерг оьрсийн урокашкахь муха Iамадо дагадоуьйту цо берашна. Ишттачу балхо теманах кхета а, иза дика Iамо а гIо до берашна. Къаьсттина хала ду берашка книгаш ешийта, цара хала тIелоцуш хIума ду иза. Классехь ши-кхо бер бен ца хуьлу йиллина книгаш йоьшуш. Цундела цаьрга уьш ешийтархьама цхьацца бахьанаш леладан дезаш хуьлу. 
ХIинца Еситин шен а бу кхуо гIо деш, белхан лакхенашка кхача Iамош,  къона хьехархой. ХIара кху школехь болх бан йолалуш, кхунна гIо деш ма-хиллара, дIахIоьттина хьехархойн гIиллакх ду иза  – къоначарна гIо дар, уьш корматаллин новкъахь нисбар. Хьехархочун балхахь уггаре дикачу гIуллакхех цхьаъ ду зеделларг долчу хьехархочо къона говзанча кечвар, цунна шена хуург довзийтар, корматаллин къайленаш Iамор. Иштта Еситас гIо деш бу кху школера къона хьехархой: Умаева Марха Саламбековна, Даудова Мадина Вахитовна, Садулаева Диана Абдулбековна. Церан урокаш дIа муха йоьлху хьожуш, кечам бечу хенахь гIо деш, урокийн дика жамIаш муха хуьлу довзуьйтуш, къахьоьгу Еситас. Ала догIу, мехкарий, де дийне мел долу, шайн хуьлучу кхиамех баккхийбеш бу. Ткъа хуьлуш болу кхиамаш церан массеран а бу: хьехархочун, цунна гIо дечу Еситин, дешархочун. 
Дерриге деш дерг а, къинхьегам а дешархочун дуьхьа бу, хIунда аьлча цунна дика хаарш дала а, иза кхетош-кхио а декхарийлахь ву хьехархо. Дешархочун кхуьнан предметах долу хаарш дика делахь, хьехархочо хьегна къа эрна дац. Иштта дог-ойла йолуш, шен белхан эвсаралла лаккхара хилийта гIерташ ю Есита. 
  – ХIун халонаш ю хьан балхахь? – аьлла, ас хаьттича, хьехархочо иштта жоп делира:
 – Халонаш йоцуш-м цхьа а болх хир бац аьлла, хета суна. ТIаьхьарчу хенахь уьш тхан балхахь а алсамъюьйлуш ю. Кехаташца беш болу болх хIора шарахь а тIекхеташ бу тхуна: тайп-тайпана хаамаш, отчеташ, справкаш, тхан балхаца боьзан буй техьа олий, шеко кхоллалуш болу талламаш  – масане ду уьш? Цара новкъарло йо суна а, со санна болчарна а. Кехаташца беш болу болх тхоьгара дIаэца безара, цунах тхо мукъадаьхча, хьехаран гIуллакхна тхан алсам хан хир яра.
Дера, иза нийса ма ду. Хьехархочунна новкъарло еш долу муьлхха а гIуллакх: кехаташ яздар хуьлийла иза, я юкъараллин комиссешкахь болх бар, я оьшу а, ца оьшу а хаамаш гулбар, кхин а, кхин а  – сацо а, дIадаккха а деза. Хьехархо хьанал шен болх  а беш, цунна тIехь кхиамаш а бохуш, схьавогIуш велахь, цуьнан дог хьаста деза: я хаза дош аьлла, я сом , я Баркаллин кехат делла. Ша деш дерг гуш дуйла, шена куьйгалхой а, дай-наной а, дешархой а баркалле буйла хаийта деза цунна. Дика болх бечун сий дан деза.
  Еситица сан хиллачу къамелехь а хьахало и тема: балхахь хьуьнарш гайтарна совгIаташ далар. Дуккха а шерашкахь кхиаме а, дика жамIаш долуш а болх барна Еситина Баркаллин кехаташ, мехала совгIаш делла. Нохчийн Республикин Дешаран министерствон а, Соьлжа-ГIалин дешаран департаментан а, Соьлжа-ГIалин номер 16 йолчу юкъарадешаран школин куьйгаллин  а цIарах ду и совгIаташ. Амма кхунна, массо а хьехархочунна санна,  уггаре а доккха совгIат бераша дика хаарш гайтар а, ша хьоьхучу предметашка церан марзо хилар а ду.
Еситин дешархоша хIора шарахь дакъалоцу нохчийн маттаца а, литературица а йоьзначу конкурсашкахь а, олимпиадашкахь а. Дукха хьолахь хьалхара меттигаш йоху цара цигахь. Иштта, кху  шарахь кхуьнан дешархочо Джамалдаев Султана дакъалецира нохчийн поэтан Гадаев Мохьмад-Салахьан кхоллараллех йолчу  стихаш ешархойн конкурсехь. Соьлжа- ГIаларчу конкурсехь хьалхара меттиг, ткъа республикин конкурсхь шолгIа меттиг яьккхира кIанта. Иза кIентан шен хилла ца Iаш, Еситин а толам бу, кхуо дешархо ишттачу къовсадаларна кечварна. Цо болх бечу  шерашкахь цу кепара толамаш Еситин дешархоша дуккха а баьхна. Иза а цуьнан белхан бIаьрла цхьа гайтам бу. 
Хьехархочо, шайн корматалла езаш  болу дешархой билгал а бохуш, царна лаккхарчу дешаран заведени деша баха кечам бан гIо до. Хуург карладоккхуш, цахуург тIедузаш, цаьрца болх бо Еситас. Масех стаг школехь хьехархо хила лууш ву. Ткъа Еситин хилла цхьа дешархо  – Садулаева Диана  – кхеран школа чекхъяьккхинчул тIаьхьа, Нохчийн пачхьалкхан университетан филологически факультет а яьккхина, Есита санна, нохчийн мотт а, литература а хьеха еана. Къоначу хьехархочунна гIо деш ю школехь цуьнан хилла хьехархо. Иза Iаламат мехала гIуллакх ду: цуьнгахь хьайн белхан корматалле безам кхоллар, хьо санна, цунах говзанча кхиор, цхьаьна тIаьхьенан болх-некъ тIекхуьучу тIаьхьене кховдор. 
Иштта къахьоьгуш ю хьехархо Закриева Есита Ахъядовна. Цунна беза шен болх, дешархой, цундела цуьнан дика кхиамаш а бу.
Еситех лаьцна дуьйцу Соьлжа-ГIалин номер 16 йолчу школин директора Чалаева Iайлета Хароновнас:
– Есита Ахъядовна тхан тоьллачу хьехархойх цхьаъ ю. Кху школехь иза болх беш йолу дуккха а хан ю, амма цкъа а цуьнгара ледарло яьлла, балхана кийча ца хилла я дан дезарг, мало йина, дитина, ца хааделла суна. Школехь дIахьош йолчу массо а семинарашкахь а, даздаран денойн мероприятешкахь а, конкурсашкахь а дакъалоцу цо а, цуьнан дешархоша а. Цо кечбина дешархой, гуттар а бохург санна, толам баьккхинчарна юкъахь хуьлу.
Балхахь доккха зеделларг а долуш, шен говзалла къоначарна йовзийта кийча а йолуш, хьанал къинхьегамхо ю Есита Ахъядовна. Тхуна, цуьнан белхан накъосташна, хазахета иза тхайца цхьана коллективехь къахьоьгуш йолуш.
Атта-м дац хьехархо хила, амма хьо хьайн болх безаш велахь, цул диканиг хьуна кхин карор бац. Иштта дог-ойла йолуш ю Соьлжа-ГIалин номер 16 йолчу школехь нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш йолу Закриева Есита Ахъядовна. 
Автор: АРСАНУКАЕВ Муса
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Iалашбе нохчийн мотт!
Iалашбе нохчийн мотт!
Iалашбе нохчийн мотт!
11.03.20 Образование
М.Горькийн цIарах йолчу гимназехь ненан меттан денна лерина урокаш, мероприятеш дIаяьхьира. Уьш кечъеш жигара дакъалецира гимназехь нохчийн мотт хьоьхуш болчу хьехархоша
Тхан вовшашца йолу уьйраш
Гатиев Султан суна вевзира 1975-чу шеран аьхка Соьлжа Г1алахь. Х1етахь тхо, х1иннцца школа чекхъяьккхина кегийрхой, Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан филологин
«Сан дог-ойла сан суьрташкахь гур ю…»
Тахана Даудова Фатима Нохчийн Республикехь хилла ца 1аш, цуьнан дозанал арахь а шуьйра евзаш суртдиллархо ю. Цуьнан белхаш дукхазза а тайп-тайпанчу гайтамашкахь а,
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
...Ас дозалла до
03.04.19 Общество
Хьалхара апрель – Дег1астанан Радиохь нохчийн маттахь йолу редакци кхоллаелла де.
Зорбанера араяьлла шатайпа книга
Дукха хан йоцуш зорбанера араяьллачу «Литературно-географический атлас Чеченской республики» цІе йолчу книгин презентаци дІаяьхьира январь беттан 10-чу дийнахь











«    Май 2020    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать