Муха ду берийн ловзарш? » Нийсо-Дагестан
sitename
Курс валют предоставлен сайтом old.kurs.com.ru
Видео
Свежий номер газеты


Муха ду берийн ловзарш?
19.08.2020 791 0 niyso

Муха ду берийн ловзарш?

Общество
В закладки
Берийн ловзарш  доккха маь1на долуш ду кегийчаьрца бечу кхетош-кхиоран балхахь. Уггаре а хьалха, берашна керла хаамаш хуьлу х1ора ловзарехь, церан кхетам кхуьу, мотт шарло, догIмаш ч1агIло, могашалла толо, цамгаршна дуьхьало ян ницкъ хуьлу цаьргахь. Кхуьуш  долчу беран  дахар, нагахь бер могашаллица халонаш йоцуш делахь, ловзар, самукъадалар, делар, докххадер доцуш хила йиш яц, хIунда аьлча и дерриге а, берах дIаийна, схьадогIуш ду.      Кегийчу берийн ловзарш масех тайпана ду, амма шаьш лелоран меттиге а, хьелашка а хьаьжжина, уьш шина декъе декъало: арахь дIахьо а, чохь дIахьо а ловзарш. Арахь леладо ловзарш бераш физически кхиорна а, церан могашалла чIагIъярна а лерина ду, ткъа чохь дIахьош дерш хьекъал-кхетам а, йоза-дешар а, дуьненах долу хаарш а шордарна тIе хьажийна ду. Цхьадолу ловзарш дуккха а къаьмнийн юкъара ду, уьш цхьатера хиларна, ткъа вуьш  цхьана къоман бен дац, уьш билггалчу къоман маттехула, гIиллакхехула, амалехула йолчу башхаллашца долу дела.
  Шен къоман ловзарш берана довзийтар а, цунна уьш Iамор къаьсттина мехала ду, хIунда аьлча цаьргахула къоман вад( менталитет) а, гIиллакхаш а,  оьздангалла а евзар ю цунна, къомаца йолу синан зIе чIагIлур ю беран. ЦIахь я берийн бешахь ша санна долчу берашца самукъадолу жимачун, цунна ловза лаьа, меттахвала, вада, цхьаъ дийца. Ишттачу меттигехь, бераш вовшах  а тоьхна, воккхачо (берийн бешахь кхиорхочо/воспитатела/) цаьрца цхьа ловзар дIадаьхьча, кхетош-кхиоран балхахь чIогIа пайден гIуллакх дийр ду. Вай лакхахь хьахийра арахь дIахьош долчу берийн ловзарех а, царах болучу пайданах а лаьцна. Берана, вай чууьйзу хIаваъ санна, чIогIа оьшуш ма ду физически ловзарш. Делахь а цхьадолу бераш ишттачу ловзарех къехкаш хуьлу, вукху берех дIа ца уьйш, юкъаметтигаш ца тосуш. Иза церан кхиаран хьолах, психикех доьзна ду. Иштта бераш ловзаршна юкъадало, церан самукъадаккха, уьш, массаьрца деладелла-декхаделла, ирсе хилийта хала ду кхиорхошна. Цаьргара чIогIа собар а, педагогикин хаарш а оьшу ишттачу хьолехь. Амма коьрта долчу декъана, ловза ца лууш могаш долу бер цхьа а хир дац. Вуьшта тIаьхьарчу хенахь юкъаевллачу телефонаша а, электронни кхечу гIирсаша а берийн дахарна боккха тIеIаткъам бо, церан дуьненах, Iаламах, уллорчарах марзо эца лерина йолу ирсе хан лечкъа а еш. Билггал цу хIумнаша лачкъайо берийн уггаре дика а, царна пайден а йолу хан. Шаьш ойла ейша, могаш хир дуй, дийнахь масийтта сахьт, телефонна чу а догIаделла, доккхуш долу бер? Хир дац дера, цунах психологаша «зависимость» олу. Цхьа цамгар ма  ю иза а, атта толуш а йоцу. Иштта хьал ду вайна денна а гуш. Школехь болчу хьехархоша мел чIогIа дехар до дай-наношка, берашкара телефонаш уьш школехь долчу а, урокашна кечам бечу ханна мукъана а схьаяхахьара бохуш. Ткъа телефонашка берийн шовкъ школе а дахале, мотт а Iамале  ма кхоллало. Интернета чохь цхьа сурт гина хила там бу шуна: пхи-ялх шо долу кIант ву телефон «кегош», ткъа цунна юххехь Iаш цхьа-ши шо хир долуш, багахь йоллуш цIормаIа (соска) а йолуш, иштта телефона чувогIавелла Iаш жиманиг а ву. Гонах долу хIума цушинна гуш дац, цу телефонна чохь дерг бен.Телефонаша а, электронни кхечу гIирсаша а дIалаьцна вайн бераш  –  кегийнаш а, даккхийнаш а.
  Цундела а ма ду ца хилча ца долуш вешан орамашна тIедерзар. Нохчийн яхь а, оьздангалла а, гIиллакх а хIун ду а хууш, уьш лела а деш йолу тIаьхье вай кхио лууш делахь, уггаре а хьалха вешан ненан мотт, бусалба дин, цул тIаьхьа дайн гIиллакхаш а Iамо деза вай, баккхийчара, вешан берашна а, берийн берашна а. ТIаккха царах, шеко а йоцуш, дика тIаьхье хир ю. 
  Ткъа доладалар берийн ловзаршна тIера хила а мегар ду. Тахана вайна ца го арахь куьлланех, лечкъаргех, хьостамех, кхечу нохчийн ловзарех самукъадоккху бераш, ур-аттал футболах ловзурш а цхьа наггахь бен ца хуьлу. Спортана хьелаш а ма ду вайн махкахь кхуллуш, де дийне мел долу цу агIор вайн Iедало беш баккхий белхаш а болуш. Нохчий гуттар а ма хилла хьалхалерчу шерашкахь спорт езаш а, цунна чохь бIаьрла кхиамаш бохуш а, цундела и дерриге тодар а, дендар а вайн Iалашо хила еза-кх.
  Ткъа берийн бошмашкахь хIун белхаш балур бара берашца? «Гуси-лебеди», «Ручеек», «Березка»,  цу тайпа кхин а ловзарш берашца лелорах царах къоман патриоташ кхиор бац вай. Вайна нохчийн берийн ловзарш ма оьшу. Сох нийса кхеталаш, вежарий, йижарий. Ас кхечу къаьмнийн ловзарш дIадаха ца боху, цаьрца цхьаьний нохчийнаш а леладе боху. Шен къоман синан хIуо хаалуш, цунах вулуш, иза шен дага чу схьаоьцуш хила ма веза нохчийн хин волу къонах, иштта оьзда а, гIиллакхе а хила еза нохчийн йоI.
  Кегийнаш кхиоран болх дуккха а хIуманах лаьтташ бу, амма вай дика тIаьхье кхио лаам болуш делахь (иза, ма-дарра аьлча, ца хилча ца долуш хIума ду), нохчийн дог-ойла кхио еза кегийчаьргахь.
   Берийн дика яздархо а, хьехархо а вара Махмаев Жамалди. Масех шо хьалха кхелхина иза, шу марша. Дала гечдойла цунна. Хьекъале а, дуьненах, дахарх шортта зеделларг долуш а стаг вара Жамалди. Шен книгаш тIехь берийн дахар гойтура цо, цунна иза дика девзара, ша дуккха а шерашкахь берашца хьехархочун болх беш хиларна. Амма иза веккъа хьехархо хилла ца 1ара, Жамалди, берашна лерина говзарш кхуллуш, похIме яздархо а вара. Берашна хазахетан дерг, церан самукъадоккхург, тидам тIебохуьйтург яздора цо. Цо гулдина, зорбане даьхна  дуккха а берийн ловзарш ду. Царах цхьадерш «СтелаIад» журналан агIонаш тIехь а дара дIадаханчу шерашкахь. Царна юкъахь нохчийн шира ловзарш а, керла юкъадевлларш а ду. Цара берийн дахарехь йоккха меттиг дIалоцуш а, уьш бераш кхетош-кхиорехь къаьсттина доккха маьIна долуш а хилар  дуьйцура Махмаев Жамалдис шен статьяшкахь а, ешархошца хуьлучу цхьаьнакхетаршкахь а. 
  Иштта, Жамалдис далийна берийн цхьа ловзар довзуьйтур ду вай:
« ТIаьхьауьдучу ловзаран цхьа кеп ю хIара. Бераш шина тобане декъало. Цхьаъ – ловзар дIахьош верг ву. Тобанаш шайна билгалбинчу зилана тIе дIахIуьтту, вовшашна баккъаш а тухий. Тобанашна барт барца цIераш тохку:цхьа тоба – чIегIагаш, важа – чегIардигаш. Иштта цIераш тахкаран шен бахьана ду: хьалхара дешдакъош а, царна тIаьхьара ши аз а цхьатера хилар. 
 Ловзар дIахьош верг шина тобанна юккъехула дIасаволало, чIоггIа хьалхара дешдакъа а олуш: «ЧIе-, чIе-, чIе-…». ТIаккха, аз лах а деш: «чIегI-, чIегI-, чIегI-…» баха волало иза. ЦIеххьана, аз ойъуш: «агаш!» я « ардигаш!» олу цо. ЦIе яьккхинчу тобанера бераш сиха дIадовду, вуьш царна тIаьхьадовду. Схьалаьцнарг церан тобане волу. Куьг кхеттарг лаьцна лору. Билгалйина хан чекхъяллалц тIаьхьауьду схьалоьцуш берш. Тобанаш кхидIа а ловзу. Дуьхьал ловзурш алсам схьалецна тоба тоьлла лору».
   ХIара вай далийна ловзар керлачех ду, делахь а  берийн самукъадер долуш ду иза берийн бешахь я школехь юьхьанцарчу классашкахь юкъадаьккхича. 
  Берийн нохчийн ловзарш шортта ду. Уьш, гул а деш, шайн балхахь хьехархоша а, кхиорхоша а лелийча, боккха пайда хир болуш, мехала гIуллакх ду.
  Арсанукаев Муса,
журналист

Автор:
Комментарии (0)
Добавить комментарий
Прокомментировать
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Вайн декхар ду бераш могаш хилийта...
1-ра июнь – Дуьненаюкъара бераш лардаран де. Х1окху догц1енчу июньски дезачу дийно вайна дагадоуьйту т1екхуьучу т1аьхьенах вай, даккхийчара жоп дала дезаш хилар.
Некъ воьдучо эшор бу
Некъ воьдучо эшор бу
Некъ воьдучо эшор бу
22.04.20 Общество
Массо а хенахь юкъаралло лоруш хилла бу хьехархочун болх, хIунда аьлча цунах доьзна ду муха тIаьхье кхуьур ю цу халкъан. Нагахь тIекхуьу чкъор, Iилманан дика хаарш а
Мотт мел беха деха къам
Мотт мел беха деха къам
Мотт мел беха деха къам
22.04.20 Общество
Кху деношкахь дуьненахь бехачу массо а нохчаша даздеш ду ненан меттан де. Дуьххьара 2007-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен омрица т1еч1аг1дира и дезаде
Стаг гIиллакхо хазво
Стаг гIиллакхо хазво
Стаг гIиллакхо хазво
12.02.20 Общество
Цкъа юьхьенца дукха хан йоцуш сайна гинчу цхьана хIуманах лаьцна дуьйцур ду ас.Тхан юрт тIаьхьарчу хенахь йоккха хилла йогIу. Ерриге а Нохчийчохь санна, дуккха а керла
Бераш – вайн кхане
Бераш – вайн кхане
Бераш – вайн кхане
29.05.19 Общество
Дуьненанюкъара бераш лардаран де – уггар а ширчу дезчудийнех ду. Иза дерриге а дуьненахь билгалдоккхуш ду 1950-чу шарахь дуьйна. Бераш лардаран де – иза уггар хьалха,











«    Июль 2021    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
все шаблоны для dle на сайте dletop.com скачать